Kendini gerçekleştiren kehanet nedir?
self-fulfilling prophecy
Kendini gerçekleştiren kehanet, başta yanlış olan bir beklentinin insanların davranışını değiştirerek sonunda kendini doğru çıkarmasıdır. Terimi sosyolog Robert K. Merton 1948'de, asılsız bir söylenti yüzünden batan bir banka örneğiyle ortaya koydu. Beklenti kişinin kendisi hakkında da olabilir, bir başkası hakkında da; her iki durumda davranış, beklenen sonucu üretmeye yatkın bir yöne kayar.
Cümle kendi kanıtını üretir.İlk Uyanış, On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle
Nasıl çalışır?
Döngü üç adımda işler. Bir beklenti oluşur. Beklenti davranışı değiştirir: daha az çaba, daha soğuk bir ses, daha az soru. Karşı taraf ya da durum bu davranışa uygun tepki verir ve sonuç beklentiyi doğrular gibi görünür.
Word, Zanna ve Cooper (1974), mülakatçıların beklentilerine göre adaylara farklı davrandığını, bu davranışın da adayların performansını etkilediğini gösterdi.
Kitapta
On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle bölümünde "Nasıl olsa kötü gidecek" diyen kişi geri çekilir, tam katılmaz ve gerçekten de kötü bir sonuca yatkın hâle gelir. Altıncı Uyanış: Aynadaki Sen: İlişkiler ve İş bölümündeki Selin, insanların birden kaybolacağından korktuğu için kontrol eder; kontrol insanları uzaklaştırır ve korkusu doğrulanır.
Bilim ne diyor?
Etki laboratuvar ve saha çalışmalarında gösterilmiştir (Merton, 1948; Word, Zanna ve Cooper, 1974). Jussim ve Harber'in (2005) kapsamlı değerlendirmesi, etkinin gerçek ama çoğu zaman küçük olduğunu ve beklentilerin büyük kısmının zaten isabetli tahminlerden oluştuğunu gösterir. Bir beklenti her şeyi belirlemez; sonucu etkileyen pek çok etkenden biridir.
Sık sorulanlar
Olumlu beklenti de kendini gerçekleştirir mi?
Aynı mekanizma iki yönde de işleyebilir. Ancak gerçekçi olmayan bir beklenti, davranışı destekleyecek somut adımlar olmadan sonucu tek başına değiştirmez.
Kendini gerçekleştiren kehanet ile Pygmalion etkisi arasındaki fark ne?
Pygmalion etkisi bu sürecin özel bir türüdür: beklentiyi taşıyan bir öğretmen ya da yöneticidir, etkilenen de karşısındaki kişidir.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Altıncı Uyanış: Aynadaki Sen: İlişkiler ve İş · On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle. Kitabı aç
Kaynaklar
- Merton, R. K. (1948). The self-fulfilling prophecy. The Antioch Review, 8.
- Word, C. O., Zanna, M. P. ve Cooper, J. (1974). The nonverbal mediation of self-fulfilling prophecies in interracial interaction. Journal of Experimental Social Psychology, 10.
- Jussim, L. ve Harber, K. D. (2005). Teacher expectations and self-fulfilling prophecies: Knowns and unknowns, resolved and unresolved controversies. Personality and Social Psychology Review, 9.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com