Pygmalion etkisi nedir?
Rosenthal etkisi
Pygmalion etkisi, bir öğretmenin ya da yöneticinin karşısındaki kişiden beklentisinin onun performansını etkilemesidir. Adını Robert Rosenthal ve Lenore Jacobson'ın 1968 tarihli Pygmalion in the Classroom çalışmasından alır; düşük beklentinin performansı düşürmesine ise golem etkisi denir. Etkinin var olduğu kabul görür; büyüklüğü ise araştırmalarda tartışmalıdır ve çoğu durumda küçüktür.
Öğretmenlerin beklentisi farkında olmadan davranışlarına, davranışları da öğrencilere yansımıştı.İlk Uyanış, On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle
Nereden geliyor?
Rosenthal ve Jacobson bir ilkokulda öğretmenlere, bir testin bazı öğrencilerin o yıl atılım yapacağını gösterdiğini söyledi. Bu öğrenciler aslında rastgele seçilmişti. Yıl sonunda özellikle küçük sınıflarda bu öğrencilerin zekâ testi puanları diğerlerinden daha çok arttı.
Öne sürülen mekanizma, öğretmenin farkında olmadan bu öğrencilere daha sıcak davranması, daha çok fırsat ve geri bildirim vermesidir.
Günlük hayatta
Benzer etki iş yerinde de incelendi; yöneticinin beklentisi ekibin performansına yansıyabilir (Eden, 1990). Golem etkisi de aynı mekanizmanın tersidir. Kitabın On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle bölümü bu deneyi anlatır ve aynı mantığı markaların kendileri hakkında taşıdığı cümlelere uygular.
Bilim ne diyor?
Orijinal çalışma yöntem açısından eleştirildi; sonraki tekrar çalışmalarının bir kısmı etkiyi buldu, bir kısmı bulamadı. Raudenbush'un (1984) meta-analizi, etkinin özellikle öğretmenlerin öğrencileri henüz iyi tanımadığı durumlarda ortaya çıktığını gösterdi. Jussim ve Harber (2005), öğretmen beklentisi etkilerinin genellikle küçük olduğunu ve zamanla azaldığını, ancak dezavantajlı gruplarda daha belirgin olabildiğini özetler.
Sık sorulanlar
Pygmalion etkisi bir çocuğun zekâsını gerçekten artırır mı?
Bulgular karışıktır. Beklentinin öğretmen davranışını ve öğrenci performansını etkileyebildiği kabul görür; zekâda büyük ve kalıcı artışlar ise güvenilir biçimde gösterilememiştir.
Bu etki iş hayatında da görülür mü?
Yönetici beklentileri üzerine yapılan çalışmalar benzer bir etki bulmuştur. Etkinin büyüklüğü, okul araştırmalarında olduğu gibi duruma göre değişir.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle. Kitabı aç
Kaynaklar
- Rosenthal, R. ve Jacobson, L. (1968). Pygmalion in the Classroom. Holt, Rinehart and Winston.
- Raudenbush, S. W. (1984). Magnitude of teacher expectancy effects on pupil IQ as a function of the credibility of expectancy induction: A synthesis of findings from 18 experiments. Journal of Educational Psychology, 76.
- Jussim, L. ve Harber, K. D. (2005). Teacher expectations and self-fulfilling prophecies: Knowns and unknowns, resolved and unresolved controversies. Personality and Social Psychology Review, 9.
- Eden, D. (1990). Pygmalion in Management. Lexington Books.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com