Mutlak ifadeyi yumuşatmak nedir?
Taner TorunTaner Torun'un kavramı
Mutlak ifadeyi yumuşatmak, "hep", "asla", "yapamam", "yapmalısın" gibi kesin kelimeleri "bazen", "henüz", "yapmayı seçebilirsin" gibi esnek karşılıklarla değiştirmektir. Taner Torun, İlk Uyanış kitabında bunu telkin dilinin en temel tekniklerinden biri olarak anlatır. Kitaba göre gerekçesi, zihnin mutlak ifadelere direnç göstermesi ve esnek ifadeleri daha kolay kabul etmesidir; bu fikir tepkisellik kuramıyla uyumludur ama doğrudan sınanmamıştır.
Eğitimlerimde anlattığım telkin dilinin en temel tekniklerinden biri mutlak ifadeleri yumuşatmaktır. "Yapmalısın" yerine "yapmayı seçebilirsin". "Asla" yerine "henüz".İlk Uyanış, On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik
Nasıl çalışır?
On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik bölümü dört çifti öne çıkarır. "Hep" zihinde bir kapı kapatır, "bazen" kapıyı aralık bırakır. "Yapamam" bir son gibi duyulur, "henüz yapamıyorum" aynı gerçeğe zamanı ekler. "Ama" kendinden önce gelen her şeyin üstünü örter, "ve" ikisini birden tutar. "Başıma geldi" kişiyi hedef yapar, "bir şey yaşadım" kişiyi özne yapar.
Kitaba göre zihin kullandığın kelimeye göre kanıt arar: "hep" dediğinde onu doğrulayan anları görür, aykırı anları kaçırır. Kitap bunun gerçeği inkâr etmek olmadığını da vurgular. Bir kayıp karşısında "başıma geldi" demek çoğu zaman doğru bir sözdür.
Nasıl yapılır?
Kitap her cümleyi zorla düzeltmeye çalışmanın yorduğunu söyler ve daha basit bir alışkanlık önerir.
- Günde bir kez kendi cümlelerini dinle.
- Yalnız bir kelimeyi yakala, örneğin "hep".
- Zorla değiştirmeden içinden not al.
- İstersen cümleyi yeni kelimesiyle bir kez söyle ve bedeninde nasıl durduğunu fark et.
Kitaba göre bir kalıbı bir kez gören zihin onu eskisi kadar rahat kullanamaz.
Sunum yapmayı henüz rahat yapamıyorum ve her denemede biraz daha alışıyorum.
Bilim ne diyor?
"Her zaman" ve "hiçbir zaman" gibi aşırı genellemeler, Aaron Beck'in (1967) tanımladığı düşünce çarpıtmaları arasında yer alır. Al-Mosaiwi ve Johnstone (2018), çevrim içi kaygı ve çökkünlük forumlarındaki yazılarda mutlakçı kelimelerin belirgin biçimde daha sık geçtiğini buldu; bu bir ilişki bulgusudur ve kelimelerin bu durumlara yol açtığını göstermez. Carol Dweck'in (2006) büyüme zihniyeti çalışmaları "henüz" bakışını destekler, ancak Sisk ve arkadaşlarının (2018) meta-analizleri bu müdahalelerin etkisinin küçük olduğunu gösterdi. Mutlak ifadelere direnç fikri tepkisellik kuramıyla (Brehm, 1966) uyumludur; tek bir kelime değişiminin etkisi ise doğrudan sınanmış değildir.
Etik sınır
Bu teknik önce kendi iç konuşman için önerilir. Kitap, bir yakınının "hep" ve "asla" diliyle konuştuğunu fark ettiğinde onu düzeltmeye çalışmamayı, bunun bir dil alışkanlığı olduğunu bilip sabırlı olmayı önerir. Gerçek bir kaybı ya da haksızlığı yumuşak kelimelerle küçültmek bu tekniğin amacı olamaz.
Sık sorulanlar
Bu, olumlu düşünmenin başka bir adı mı?
Amaç gerçeği güzelleştirmek yerine daha doğru anlatmaktır. "Bazen başarısız oluyorum" cümlesi başarısızlığı yok saymaz, yalnız onu mutlak bir hükümden çıkarır.
Her cümlemi düzeltmem mi gerekiyor?
Gerekmez. Kitap günde bir kez kendi cümlelerini dinleyip tek bir kelimeyi fark etmeyi önerir; zorla değiştirmek yorar.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik · On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Kendi Zihninin Anahtarı › Kendi Fısıltını Yaz · Telkin Dili › Cümleni Yeniden Yaz. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com
- Beck, A. T. (1967). Depression: Clinical, Experimental, and Theoretical Aspects. Harper & Row.
- Al-Mosaiwi, M. ve Johnstone, T. (2018). In an absolute state: Elevated use of absolutist words is a marker specific to anxiety, depression, and suicidal ideation. Clinical Psychological Science, 6(4).
- Dweck, C. S. (2006). Mindset: The New Psychology of Success. Random House.
- Sisk, V. F., Burgoyne, A. P., Sun, J., Butler, J. L. ve Macnamara, B. N. (2018). To what extent and under which circumstances are growth mind-sets important to academic achievement? Two meta-analyses. Psychological Science, 29(4).
- Brehm, J. W. (1966). A Theory of Psychological Reactance. Academic Press.