İzin veren dil nedir?
permissive languageTaner Torun'un kavramı
İzin veren dil, "yapmalısın" yerine "yapabilirsin", "yapmayı seçebilirsin" ya da "fark edebilirsin" diyerek öneriyi bir davet olarak sunan konuşma biçimidir. Taner Torun'un İlk Uyanış kitabında ve eğitimlerinde telkin dilinin temeli olarak yer alır. Bilimsel dayanağı, insanların özgürlükleri kısıtlandığında direnç gösterdiğini anlatan tepkisellik kuramıdır (Brehm, 1966).
Bu yüzden bu kitapta seni hep davet ettim. Bir davete hayır da diyebilirsin.İlk Uyanış, Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle
Nasıl çalışır?
Bir emir kişiye iki seçenek bırakır: uymak ya da karşı çıkmak. Bir davet üçüncü bir yol açar: denemek. "Gözlerini kapat" ile "gözlerini kapatabilirsin" aynı yöne işaret eder, ama ikincisi kararı dinleyene bırakır.
İlk Uyanış bu ilkeyi Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle bölümünde anlatır: zihne verilen komut dirençle karşılanır, bedene yönelik yavaş ve nazik bir davet çok daha az dirençle kabul edilir. Son Uyanış: Eve Dönüş bölümü okura aynı şeyi hatırlatır: "Hayır demek de hep senin elinde."
Kendi cümlelerinde
Kendine konuşurken de aynı dil işler. "Bugün spora gitmeliyim" yerine "Bugün kısa bir yürüyüşü seçebilirim" demek, iç sesteki baskıyı azaltır.
Başkasıyla konuşurken "Bunu denemek ister misin?" sorusu, öneriyi reddetme hakkını da açıkça tanır. İzin veren dil, ancak gerçekten hayır denebiliyorsa izin verir.
İstersen gözlerini kapatabilirsin; açık kalmaları da gayet iyi.
Bilim ne diyor?
Brehm'in (1966) tepkisellik kuramına göre insanlar özgürlüklerinin kısıtlandığını hissettiklerinde dayatılan davranışa karşı direnç gösterir. Miller ve arkadaşları (2007), "yapmalısın" gibi denetleyici ifadeler içeren sağlık mesajlarının daha fazla tepki uyandırdığını gösterdi. Bir isteğe "ama seçim senin" eklemenin etkisini inceleyen çalışmaların meta-analizi (Carpenter, 2013), bu hatırlatmanın kabulü artırdığını doğruladı. Kendini belirleme kuramı da (Ryan ve Deci, 2000) özerkliği destekleyen dilin içten gelen motivasyonla bağlantısını vurgular.
Etik sınır
İzin veren dil yalnız gerçek bir seçim varken dürüsttür. "Yapabilirsin" deyip hayır cevabına yer bırakmamak, emri yumuşak bir kılıfa sokmaktır. Karşındakinin "istemiyorum" demesi rahatça kabul edilmelidir. Bu dil bir satışı ya da kararı fark ettirmeden zorlamak için kullanılmaz.
Sık sorulanlar
İzin veren dil kararsız görünmeye yol açmaz mı?
Açık ve sakin bir sesle söylenen davet kararsız duyulmaz. Kararsızlık hissi çoğu zaman kelimeden çok tondan gelir.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Yazar Notu · Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle · On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik · Son Uyanış: Eve Dönüş. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › “Fark Edebilirsin” · Görünmez Bağ › “İzin Verir misin?”. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Brehm, J. W. (1966). A Theory of Psychological Reactance. Academic Press.
- Miller, C. H., Lane, L. T., Deatrick, L. M., Young, A. M. ve Potts, K. A. (2007). Psychological reactance and promotional health messages: The effects of controlling language, lexical concreteness, and the restoration of freedom. Human Communication Research, 33(2).
- Carpenter, C. J. (2013). A meta-analysis of the effectiveness of the "but you are free" compliance-gaining technique. Communication Studies, 64(1).
- Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1).
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com