Otorite etkisi nedir?
authority
Otorite etkisi, uzman ya da yetkili görünen birinin sözüne daha kolay uyma eğilimidir. Robert Cialdini bu ilkeyi 1984'te Influence kitabında tanımladı; en çarpıcı kanıt Stanley Milgram'ın 1960'lardaki itaat deneylerinden gelir. Unvan, üniforma ve kendinden emin bir ton gibi işaretler, gerçek uzmanlık olmadan da bu etkiyi yaratabilir.
Nasıl çalışır?
Her konuda uzman olamayız, bu yüzden bilen birine güvenmek akıllıca bir kısayoldur. Bir hekime, bir pilota ya da bir mühendise uymak çoğu zaman doğru karardır.
Sorun, zihnin uzmanlığın işaretlerine de tepki vermesidir. Beyaz önlük, uzun bir unvan listesi ya da otoriter bir ses, kişinin o konuda gerçekten bilgili olup olmadığından bağımsız olarak güven uyandırabilir.
Günlük hayatta
Reklamlardaki "uzmanlar öneriyor" ifadesi, önlüklü sunucular ve "bilimsel olarak kanıtlanmış" etiketi otorite etkisine dayanır. Çok takipçili hesaplar da benzer bir yetki havası taşıyabilir.
İki soru seni korur: "Bu kişi bu konuda gerçekten uzman mı?" ve "Bunu söylemekten bir çıkarı var mı?"
Bilim ne diyor?
Milgram'ın (1963) temel deneyinde katılımcıların yaklaşık üçte ikisi, bir araştırmacının talimatıyla, başka birine verdiklerini sandıkları elektrik şoklarını en yüksek seviyeye kadar sürdürdü. Şoklar gerçek değildi. Burger (2009) deneyi etik sınırlar içinde kısmen tekrarladı ve benzer itaat oranları buldu. Deneyin yöntemi ve yorumu sonradan ayrıntılı biçimde eleştirildi. Otoriteye uyma eğiliminin güçlü olduğu genel olarak kabul edilir; oranlar ise koşullara göre büyük farklılık gösterir.
Etik sınır
Uzmanlığı olduğu gibi göstermek dürüst bir bilgidir. Sahip olunmayan bir unvanı, diplomayı ya da yetkiyi ima etmek ise karşındakini yanıltır. Ölçü: söylediğin her yetkinliği belgeyle gösterebiliyor musun?
Sık sorulanlar
Uzmana güvenmek yanlış mı?
Hayır. Gerçek uzmana güvenmek çoğu zaman en doğru karardır. Asıl iş, uzmanlığın işaretleriyle kendisini ayırt etmektir.
Nerede geçiyor?
Zihne Fısıldama Sanatı™: Gücün Sorumluluğu › Güç ve Sorumluluk. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Cialdini, R. B. (1984). Influence: The Psychology of Persuasion. William Morrow.
- Milgram, S. (1963). Behavioral study of obedience. Journal of Abnormal and Social Psychology.
- Burger, J. M. (2009). Replicating Milgram: Would people still obey today? American Psychologist.