Sosyal kanıt nedir?
social proof
Sosyal kanıt, belirsiz bir durumda doğru davranışı başkalarının ne yaptığına bakarak belirleme eğilimidir. Robert Cialdini bu ilkeyi 1984'te yayımlanan Influence kitabında ikna ilkelerinden biri olarak tanımladı. Etki, kişi ne yapacağından emin olmadığında ve kendine benzeyen insanları izlediğinde güçlenir; yorumlar, puanlar ve "en çok satan" etiketleri bu eğilimden yararlanır.
Diğeri psikolojinin "sosyal kanıt" dediği eğilim: insanlar ne yapacaklarına karar verirken önce kendilerine benzeyenlere bakar.İlk Uyanış, Yedinci Uyanış: Ortak Cümle: Bir Toplumun Paylaştığı İnanç
Nasıl çalışır?
Ne yapacağını bilmediğinde çevrene bakarsın. Bu çoğu zaman akıllıca bir kısayoldur: kalabalık bir lokantanın yemeği büyük ihtimalle iyidir. Sorun, herkes birbirine baktığında ortaya çıkar. Kimse harekete geçmez ya da yanlış bir davranış yayılır.
Benzerlik etkiyi artırır. Bir mesaj "insanların çoğu" yerine "bu odada kalanların çoğu" dediğinde daha güçlü çalışabilir.
Günlük hayatta
"En çok satan" etiketi, katılımcı sayıları, yorumlar ve puanlar sosyal kanıtın en yaygın biçimleridir. Toplumsal kalıplar da aynı yoldan yaşar: "Herkes böyle yapıyor" cümlesi bir davranışı doğru gösterebilir.
Kendine sorabileceğin soru şu: "Bunu doğru bulduğum için mi yapıyorum, yoksa başkaları yaptığı için mi?"
Bilim ne diyor?
Solomon Asch'ın 1950'lerdeki uyma deneylerinde katılımcılar, açıkça yanlış olan grup cevabına kayda değer oranda uydu. Milgram, Bickman ve Berkowitz (1969) kaldırımda yukarı bakan kişi sayısı arttıkça yoldan geçenlerin de yukarı bakma oranının arttığını gösterdi. Goldstein, Cialdini ve Griskevicius (2008) otel odalarında "bu odada kalan konukların çoğu havlusunu yeniden kullandı" notunun, standart çevre mesajından daha fazla yeniden kullanım sağladığını buldu. Etkinin gücü kültüre ve konuya göre değişir.
Etik sınır
Sosyal kanıt gerçek olduğunda değerli bir bilgidir. Uydurma yorum, sahte katılımcı sayısı ya da "herkes alıyor" gibi doğrulanamayan iddialar ise karşındakini yanıltır. Ölçü basittir: gösterdiğin kalabalığın gerçek olduğunu kanıtlayamıyorsan bu bilgi kullanılmaz.
Sık sorulanlar
Sosyal kanıt her zaman yanıltıcı mı?
Hayır. Bilgin az olduğunda başkalarının deneyimine bakmak çoğu zaman makuldür. Sorun, kalabalığın yanıldığı ya da kanıtın sahte olduğu durumlardadır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Yedinci Uyanış: Ortak Cümle: Bir Toplumun Paylaştığı İnanç. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Hayatın İçinde › Masada Fısıltı Dili. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Cialdini, R. B. (1984). Influence: The Psychology of Persuasion. William Morrow.
- Asch, S. E. (1956). Studies of independence and conformity. Psychological Monographs.
- Milgram, S., Bickman, L. ve Berkowitz, L. (1969). Note on the drawing power of crowds of different size. Journal of Personality and Social Psychology.
- Goldstein, N. J., Cialdini, R. B. ve Griskevicius, V. (2008). A room with a viewpoint. Journal of Consumer Research.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com