Prozodi nedir?
prosody
Prozodi, konuşmanın melodisidir: tonlamanın yükselip alçalması, vurgunun yeri, hecelerin uzunluğu ve ritim. Aynı cümlenin soru, emir, şaka ya da teselli gibi duyulmasını büyük ölçüde prozodi belirler. Dilbiliminde konuşmanın anlaşılmasındaki rolü geniş biçimde incelenmiştir. Konuşanın duygusu da büyük ölçüde prozodi yoluyla, kelimelerden bağımsız olarak dinleyene ulaşır.
Bu yüzden bazı yetişkinler kendilerine nazik bir cümle kuramaz. Kelimeleri biliyorlardır. Tonu hiç duymamışlardır.İlk Uyanış, İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi
Nasıl çalışır?
Yazıda noktalama işaretlerinin yaptığını konuşmada prozodi yapar. Türkçede "Geliyor musun?" sorusunu soru eki taşır; "Geliyorsun." ile şaşkınlıkla söylenen "Geliyorsun?" arasındaki farkı ise yalnız tonlama taşır.
Prozodi ayrıca cümlenin hangi bölümünün yeni ve önemli olduğunu, konuşanın ne hissettiğini ve sözün bitip bitmediğini bildirir.
Günlük hayatta
Bebeklerle konuşurken insanlar kendiliğinden daha geniş ve yumuşak bir melodi kullanır. Anne Fernald'ın (1989) çalışmasında, kelimeleri anlaşılmayacak biçimde filtrelenip yalnız melodisi bırakılmış anne konuşmalarından dinleyiciler onay, yasak ya da teselli gibi niyetleri ayırt edebildi.
Rahatlama metinlerinde prozodi daha yavaş, daha düz ve cümle sonlarında alçalan bir çizgiye çekilir. Bu, dinleyene acele edilmediğini ve bir sürprizle karşılaşmayacağını bildirir.
"Tamam, sorun yok" cümlesini bir kez teselli eder gibi, bir kez de sabırsızca söyle; melodinin anlamı nasıl değiştirdiğini duyarsın.
Bilim ne diyor?
Cutler, Dahan ve van Donselaar'ın (1997) derlemesi prozodinin sözcük tanıma, cümle yapısını çözme ve vurgulanan bilgiyi işleme üzerindeki etkisini özetler. Fernald (1989) melodinin tek başına iletişim niyetini taşıyabildiğini gösterdi. Juslin ve Laukka (2003) duygusal ifadenin ses perdesi, hız ve yoğunluk gibi prozodik ipuçlarıyla aktarıldığını meta-analizle ortaya koydu. Belirli bir melodinin dinleyende rahatlama yarattığını doğrudan ölçen araştırmalar ise sınırlıdır.
Sık sorulanlar
Prozodi ile tonlama aynı şey mi?
Tonlama prozodinin bir parçasıdır ve ses perdesinin yükselip alçalmasını anlatır. Prozodi bunun yanında vurguyu, ritmi ve hece uzunluklarını da kapsar.
Prozodi öğrenilebilir mi?
Evet. Kendi sesini kaydedip dinlemek ve aynı cümleyi farklı melodilerle söylemek, prozodiyi bilinçli kullanmanın en basit yoludur.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Sesin Gücü › Bir Ton Aşağı · Sesin Gücü › Tek Kelimeye Yüklenen Anlam. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Cutler, A., Dahan, D. ve van Donselaar, W. (1997). Prosody in the comprehension of spoken language: A literature review. Language and Speech, 40(2).
- Fernald, A. (1989). Intonation and communicative intent in mothers' speech to infants: Is the melody the message? Child Development, 60(6).
- Juslin, P. N. ve Laukka, P. (2003). Communication of emotions in vocal expression and music performance: Different channels, same code? Psychological Bulletin, 129(5).
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com