Bilgilendirilmiş rıza nedir?
informed consent
Bilgilendirilmiş rıza, bir kişinin kendisine ne yapılacağını, amacını, olası risklerini ve istediği an vazgeçebileceğini bilerek özgürce verdiği onaydır. Kavram 1947 Nürnberg Kuralları ve 1964 Helsinki Bildirgesi ile araştırma etiğinin temeline yerleşti. Gevşeme ya da rehberlik çalışmalarında da aynı ölçü geçerlidir: anlatılmamış bir şeye rıza verilemez.
Bir davete hayır da diyebilirsin.İlk Uyanış, Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle
Dört unsur
- Bilgi: ne yapılacağı ve neden yapıldığı açıkça anlatılır.
- Anlama: kişi anlatılanı gerçekten anlamıştır.
- Gönüllülük: onay baskı, mahcubiyet ya da grup etkisi olmadan verilir.
- Geri çekilebilirlik: kişi istediği an durabilir ve bunun bir bedeli olmaz.
Günlük hayatta
Bir yakınına rahatlama yolculuğu yapacaksan önce ne yapacağını anlat, sorularını dinle ve gözlerini istediği an açabileceğini söyle. "İzin verir misin?" sorusu bir nezaket kalıbından fazlasıdır; güvenin kendisidir.
Rıza bir kez verilip unutulan bir imza sayılmaz. Çalışma sırasında kişi rahatsız olursa rıza da sona erer.
Bilim ne diyor?
Nürnberg Kuralları (1947) insan üzerinde yapılan araştırmalarda gönüllü onayı vazgeçilmez koşul saydı. Dünya Tabipler Birliği'nin Helsinki Bildirgesi (1964) bu ilkeyi tıbbi araştırmalar için ayrıntılandırdı. ABD'deki Belmont Raporu (1979) kişilere saygı, yarar ve adaleti araştırma etiğinin üç temel ilkesi olarak tanımladı ve bilgilendirilmiş rızayı kişilere saygının uygulaması olarak gösterdi. Bu metinler araştırma ve sağlık alanı için yazıldı; eğitim ve günlük uygulamalarda aynı ilkeler etik bir yol gösterici olarak kullanılır.
Etik sınır
Rızanın dürüst olması için kişinin hayır diyebileceği bir ortam gerekir. Bir grup önünde "herkes katılıyor" baskısıyla alınan onay gerçek bir rıza sayılmaz. Bir uygulamadan önce ne yapılacağı anlatılır, uygulama sırasında kişiye durma hakkı hatırlatılır.
Sık sorulanlar
Sözlü rıza yeterli mi?
Bir yakınla yapılan günlük bir rahatlama çalışması için açık ve anlaşılır bir sözlü onay genellikle yeterlidir. Araştırma ve sağlık uygulamalarında ise yazılı ve daha ayrıntılı onay kuralları vardır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Yazar Notu · Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle · Son Uyanış: Eve Dönüş. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Görünmez Bağ › “İzin Verir misin?” · Rehberlik Sanatı › Başlamadan Önceki Konuşma · Rehberlik Sanatı › İlk Rehberliğin. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Nürnberg Kuralları (1947). Trials of War Criminals before the Nuernberg Military Tribunals.
- World Medical Association (1964). Declaration of Helsinki.
- National Commission for the Protection of Human Subjects of Biomedical and Behavioral Research (1979). The Belmont Report.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com