Açık gösterme ilkesi nedir?
Taner TorunTaner Torun'un kavramı
Açık gösterme ilkesi, telkin ve ikna dilinin kullanıldığı yerde bunun saklanmaması, istendiğinde nasıl çalıştığının anlatılmasıdır. Taner Torun bu ilkeyi İlk Uyanış kitabında ve eğitiminde uygular. İlke, telkin ve ikna dilinin ancak karşı taraf ne yapıldığını bildiğinde dürüst kalabileceği düşüncesine dayanır. Açıklık, kişiye tekniği tanıma, sorgulama ve gerektiğinde ona hayır deme imkânı verir.
İnsan, kendisine ne yapıldığını bildiğinde hayır da diyebilmeli. Bu kitapta en azından bunu yapmaya çalıştım: ne yaptığımı sana söyledim.İlk Uyanış, Dokuzuncu Uyanış: Ekranın Sana Söylediği Cümle
Kitapta nasıl uygulanır?
İlk Uyanış'ın Yazar Notu bunu baştan söyler: "Bu kitapta bazı yerlerde gevşeme ve telkin dilini bilerek kullanıyorum. Eğitimlerimde de kullandığım bu dili senden saklamayacağım." Son Uyanış: Eve Dönüş bölümünde bu söz tutulur. Yazar Notu'ndaki art arda doğru cümleler, bilerek açık bırakılan sorular ve kısa tutulan "Taşıyacağın Cümleler" tek tek açıklanır.
Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle bölümünde de okura, komut yerine davet dili kullanıldığı ve bir davete hayır da denebileceği söylenir.
Neden açıkça?
Gizli uygulanan bir teknik işe yarasa bile güveni aşındırır. Kişi sonradan fark ettiğinde tekniğe olduğu kadar onu uygulayana da güvenini kaybeder.
Açıkça gösterilen bir teknik ise öğretilmiş olur. Katılımcı aynı kalıbı bir reklamda, bir pazarlıkta ya da kendi iç sesinde tanıyabilir. Dokuzuncu Uyanış: Ekranın Sana Söylediği Cümle bölümünün dediği gibi, bir mekanizmayı gören kişi ona artık bilinçsizce teslim olmaz.
Bilim ne diyor?
İlkenin dayandığı bilimsel zemin ikna bilgisi araştırmalarıdır. Friestad ve Wright (1994) insanların ikna girişimlerini tanıdıkça onlara karşı kendi değerlendirmelerini geliştirdiğini öne sürdü. Önceden uyarma çalışmaları, bir mesajın ikna amaçlı olduğunu bilen kişilerin onu daha eleştirel değerlendirdiğini gösterir (Petty ve Cacioppo, 1977). McGuire ve Papageorgis'in (1961) aşılama çalışmaları, zayıf bir ikna girişimini önceden görmenin sonraki girişimlere direnci artırdığını gösterdi. Açıklık bazı etkileri azaltabilir; ilke bu bedeli bilerek kabul eder.
Etik sınır
İlkenin sınırı açıktır: katılımcı neyle karşılaşacağını bilmeden bir tekniğe maruz bırakılmaz. Bir gösterimden ya da uygulamadan önce ne yapılacağı anlatılır, sonrasında nasıl çalıştığı açıklanır. İlke, eğitimden çıkan herkesten aynı tekniği başkalarıyla kullanırken de aynı açıklığı göstermesini bekler.
Sık sorulanlar
Teknik açıkça gösterilince etkisini kaybetmez mi?
Bazı etkiler azalabilir. Amaç, tekniği gizlice işletmek yerine kişinin onu tanıyıp kendi kararını vermesidir; bu bedel bilerek kabul edilir.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Yazar Notu · Dokuzuncu Uyanış: Ekranın Sana Söylediği Cümle · Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle · Son Uyanış: Eve Dönüş. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Gücün Sorumluluğu › Güç ve Sorumluluk · Görünmez Bağ › “İzin Verir misin?”. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com
- Friestad, M. ve Wright, P. (1994). The persuasion knowledge model: How people cope with persuasion attempts. Journal of Consumer Research.
- Petty, R. E. ve Cacioppo, J. T. (1977). Forewarning, cognitive responding, and resistance to persuasion. Journal of Personality and Social Psychology.
- McGuire, W. J. ve Papageorgis, D. (1961). The relative efficacy of various types of prior belief-defense in producing immunity against persuasion. Journal of Abnormal and Social Psychology.