Dikkat daralması nedir?
narrowed attention
Dikkat daralması, odak tek bir şeye kilitlendiğinde çevredeki uyaranların silikleşmesi ve fark edilmez hâle gelmesidir. Zihnin sınırlı dikkat kaynağını o an önemli gördüğü şeye ayırmasının doğal bir sonucudur. Hipnozda, akışta, heyecan ve korku anlarında belirginleşir. Bir ekrana gömülmüş birinin, yanı başında seslenilen adını duymaması en tanıdık örneğidir.
Nasıl çalışır?
Dikkat sınırlı bir kaynaktır. Zihin bir şeye yoğunlaştığında geri kalan uyaranları arka plana iter. Gözün önünde olan bir şey bile, dikkat başka yerdeyken görülmeyebilir.
Psikolog J. A. Easterbrook 1959'da, heyecan ve gerilim arttıkça kişinin daha az sayıda ipucuna dikkat ettiğini öne sürdü. Bu yüzden korku anında insan çoğu zaman tek bir ayrıntıyı hatırlar.
Günlük hayatta ve hipnozda
Telefona gömülmüş biri adının seslenildiğini duymaz. Bir sınavda tek bir soruya takılan öğrenci sürenin bittiğini fark etmez. Kalabalık bir ortamda bir sohbete dalan kişi, aynı odadaki müziği bir süre sonra duymaz olur; adı geçtiği an ise dikkati hemen o yöne döner.
Rehberli rahatlama ve hipnoz çalışmalarındaki giriş bölümü, dikkati bilerek bir sese, nefese ya da bir noktaya toplar. Dikkat daraldıkça dış dünya arka plana çekilir ve içe dönük deneyim belirginleşir.
Bilim ne diyor?
Simons ve Chabris (1999), top paslarını sayan izleyicilerin yaklaşık yarısının ekrandan geçen goril kostümlü birini fark etmediğini gösterdi. Bu olguya "dikkatsizlik körlüğü" denir (Mack ve Rock, 1998). Loftus, Loftus ve Messo (1987), bir silah görüldüğünde tanıkların dikkatinin silaha toplandığını ve yüz gibi diğer ayrıntıları daha az hatırladıklarını buldu. Easterbrook'un (1959) varsayımı birçok çalışmayla desteklenmiş, ama her koşulda geçerli olmadığı da gösterilmiştir.
Sık sorulanlar
Dikkat daralması kötü bir şey mi?
Hayır. Odaklanabilmek için gereklidir. Sorun, araç kullanmak gibi geniş dikkat isteyen durumlarda ortaya çıkar.
Nerede geçiyor?
Zihne Fısıldama Sanatı™: Hipnozun Gerçek Yüzü › Dikkat Daralınca Neler Olur. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Easterbrook, J. A. (1959). The effect of emotion on cue utilization and the organization of behavior. Psychological Review, 66(3).
- Simons, D. J. ve Chabris, C. F. (1999). Gorillas in our midst: Sustained inattentional blindness for dynamic events. Perception, 28(9).
- Mack, A. ve Rock, I. (1998). Inattentional Blindness. MIT Press.
- Loftus, E. F., Loftus, G. R. ve Messo, J. (1987). Some facts about "weapon focus". Law and Human Behavior, 11(1).