Akış nedir?
flow · Csikszentmihalyi
Akış, kişinin zorlayıcı ama yapabileceği bir işe tamamen daldığı, zaman algısının değiştiği ve kendini unuttuğu verimli odak hâlidir. Kavramı Macar asıllı psikolog Mihaly Csikszentmihalyi 1975'te tanımladı. Akışta dikkat işin kendisine toplanır ve iş kendi başına ödüllendirici hâle gelir. Spor, sanat, yazılım ya da el işi gibi pek çok alanda yaşanabilir.
Nasıl oluşur?
Csikszentmihalyi'ye göre akış en çok üç koşul bir araya geldiğinde ortaya çıkar: hedefin net olması, yapılanın sonucunun hemen görülmesi ve işin zorluğunun kişinin becerisiyle dengede olması.
İş beceriye göre fazla kolaysa sıkılma, fazla zorsa kaygı başlar. Akış bu ikisinin arasındaki dar şeritte yaşanır.
Günlük hayatta
Bir müzisyenin çalarken saatin nasıl geçtiğini anlamaması, bir yazılımcının bir problemi çözerken öğle yemeğini unutması, bir satranç oyuncusunun salondaki sesleri duymaması akışa örnektir.
Akış kırılgandır. Bir bildirim, bir telefon ya da yarım kalan bir iş onu kolayca böler. Bu yüzden akışa yaklaşmanın en sade yolu, tek bir işe net bir hedefle ve dikkat dağıtıcıları kapatarak başlamaktır.
Çizime başladığımda öğleden sonraydı; başımı kaldırdığımda hava kararmıştı.
Bilim ne diyor?
Csikszentmihalyi, akışı ilk kez sanatçılar, sporcular ve satranççılarla yaptığı görüşmelere dayanarak tanımladı (1975). Sonraki çalışmalarda gün içinde rastgele anlarda katılımcılara ne yaptıklarını ve nasıl hissettiklerini soran deneyim örnekleme yöntemini kullandı (Csikszentmihalyi ve Larson, 1987). Akış ile hipnoz arasındaki ilişki sınırlı biçimde araştırılmıştır; ikisinde de dikkat yoğunlaşır, ama akışta kişi etkin biçimde bir işin içindedir.
Sık sorulanlar
Akış her işte yaşanabilir mi?
Hedefi net, sonucu görülebilen ve becerine göre biraz zorlayıcı olan hemen her işte yaşanabilir. Çok kolay ya da çok zor işlerde ise nadirdir.
Akış ile hipnoz aynı şey mi?
Hayır. İkisinde de dikkat yoğunlaşır, ama akışta kişi etkin biçimde bir iş yapar ve kimsenin telkinine ihtiyaç duymaz.
Nerede geçiyor?
Zihne Fısıldama Sanatı™: Hayatın İçinde › Derin Çalışma Kapısı. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Csikszentmihalyi, M. (1975). Beyond Boredom and Anxiety. Jossey-Bass.
- Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience. Harper & Row.
- Csikszentmihalyi, M. ve Larson, R. (1987). Validity and reliability of the experience-sampling method. Journal of Nervous and Mental Disease, 175(9).