Gömülü komut nedir?
embedded commandEfsane ve gerçek
Gömülü komut, uzun bir cümlenin içine yerleştirilen ve ses tonu ya da kısa bir duraklamayla hafifçe vurgulanan öneridir: "Bazı insanlar burada kendiliğinden rahatlamaya başlar." Kalıp, Bandler ve Grinder'ın 1975'te Milton H. Erickson'un konuşmalarından çıkardığı dil kalıplarına dayanır. Fark edilmeden davranışı yönlendirdiği iddiası abartılıdır; bunu destekleyen kontrollü kanıt yoktur.
Efsane
Popüler kitaplarda ve satış eğitimlerinde şöyle anlatılır: cümlenin içindeki kısa emir ("rahatla", "şimdi karar ver") sesi alçaltarak ya da öncesinde duraklayarak söylenirse, dinleyenin bilinçli dikkati cümlenin bütününe giderken bu bölüm doğrudan bilinçaltına ulaşır ve kişi farkında olmadan emri yerine getirir.
Gerçek
Bu iddiayı doğrulayan kontrollü bir deney yoktur. Vurgulanan bir kelimenin dikkati çekmesi ve daha iyi hatırlanması olağandır; bu, kişinin iradesini aşan bir etki anlamına gelmez. Bir öneri ancak kişinin zaten kabul edebileceği bir şeyse karşılık bulur.
Geriye kalan dürüst kullanım sıradandır: bir rahatlama çalışmasında "kendini rahat bırakabilirsin" gibi bir cümleyi sakin ve hafif bir vurguyla söylemek. Bu iyi konuşmanın bir parçasıdır ve gizli bir güç taşımaz.
Bir süre sonra bazı insanlar, nefes verirken omuzlarını bırakmanın ne kadar kolay olduğunu fark eder.
Bilim ne diyor?
Gömülü komut kavramı Bandler ve Grinder'ın (1975) çözümlemelerinden gelir ve NLP içinde yaygınlaşmıştır. NLP iddialarını inceleyen derlemeler (Sharpley, 1987; Witkowski, 2010) temel iddiaların büyük kısmının deneysel olarak desteklenmediği sonucuna vardı. Gömülü komutun fark edilmeden davranış değiştirdiğini gösteren, tekrarlanmış bir kontrollü çalışma bilinmemektedir; kanıt anekdot düzeyindedir. Bilinçaltı mesajlar konusunda da benzer bir abartı yaşanmıştır: 1957'de sinemada "patlamış mısır ye" mesajının satışları artırdığı iddiası, sonradan uydurma olduğu anlaşılan bir pazarlama hikâyesiydi. Vurgunun dikkati ve hatırlamayı etkilediği ise dilbilimi araştırmalarında iyi bilinir (Cutler, Dahan ve van Donselaar, 1997).
Etik sınır
Gömülü komut, etik sınırı en hassas olan kalıptır, çünkü tanımı gereği fark edilmemeyi hedefler. Etkisi abartılı olsa da niyet belirleyicidir: karşındakini bilgisi dışında yönlendirmeye çalışmak rıza ve açıkça anlatılabilirlik ölçüsünü çiğner. Satış, ilişki ya da pazarlıkta karşı tarafın kararını gizlice etkilemek için kullanılmaz. Rahatlama çalışmalarında bile kullandığın dil sorulduğunda onu açıkça anlatabilmelisin.
Sık sorulanlar
Gömülü komutla birine bir şey yaptırabilir miyim?
Bunu gösteren güvenilir bir kanıt yoktur. Kişi kabul etmeyeceği bir şeyi cümlenin içine gizlendiği için yapmaz; bunu denemek de etik sınırın dışındadır.
Nerede geçiyor?
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Sohbetin İçindeki Hipnoz · Gücün Sorumluluğu › Güç ve Sorumluluk. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Bandler, R. ve Grinder, J. (1975). Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Cilt 1. Meta Publications.
- Sharpley, C. F. (1987). Research findings on neurolinguistic programming: Nonsupportive data or an untestable theory? Journal of Counseling Psychology, 34(1).
- Witkowski, T. (2010). Thirty-five years of research on Neuro-Linguistic Programming. Polish Psychological Bulletin, 41(2).
- Cutler, A., Dahan, D. ve van Donselaar, W. (1997). Prosody in the comprehension of spoken language: A literature review. Language and Speech, 40(2).