Bilinçaltı mesajlar nedir?
subliminal messagesEfsane ve gerçek
Bilinçaltı mesajlar (subliminal messages), fark edilmeyecek kadar kısa ya da zayıf sunulan uyaranlardır. Bunlarla insanlara bir şey satın aldırılabileceği iddiası, James Vicary'nin 1957'de duyurduğu "Eat popcorn / Drink Coca-Cola" deneyiyle yayıldı; Vicary 1962'de bu deneyin uydurma olduğunu kendisi kabul etti. Laboratuvarda bulunan gerçek etkiler küçük, kısa süreli ve koşula bağlıdır.
Efsane
Vicary, bir sinema salonunda film sırasında saniyenin çok küçük bir kesrinde "Eat popcorn" ve "Drink Coca-Cola" yazılarını gösterdiğini, bunun sonucunda patlamış mısır ve kola satışlarının arttığını duyurdu. İddia büyük bir kamuoyu kaygısı yarattı. 1962'de Vicary, çalışmanın bir uydurma olduğunu kabul etti.
Buna rağmen "bilinçaltına gizli mesaj" fikri reklam, müzik ve kişisel gelişim ürünlerinde yaşamaya devam etti.
Gerçek
Fark edilmeyen uyaranlar beyinde iz bırakabilir. Çok kısa gösterilen bir kelime, ardından gelen ilgili kelimenin daha hızlı tanınmasını sağlayabilir. Karremans, Stroebe ve Claus (2006) bilinçaltı düzeyde gösterilen bir içecek markasının, yalnızca susamış katılımcılarda o markanın seçilme olasılığını artırdığını buldu.
Etki, kişi zaten bir ihtiyaç ya da eğilim taşıyorsa, kısa süreliğine ve küçük ölçüde ortaya çıkar. Kimseye istemediği bir şeyi yaptırdığına dair kanıt yoktur.
Bilim ne diyor?
Vicary'nin 1957 iddiası bağımsız olarak hiç doğrulanmadı ve 1962'de kendisi tarafından uydurma olarak kabul edildi (Pratkanis, 1992). Moore (1982) alanı gözden geçirerek bilinçaltı reklamın tüketici davranışını anlamlı biçimde yönlendirdiğine dair kanıt bulunmadığı sonucuna vardı. Karremans ve ark. (2006) gibi kontrollü çalışmalar, belirli koşullarda küçük etkiler olabileceğini gösterdi. Bilinçaltı mesaj içerdiği iddia edilen kendine yardım kasetleriyle yapılan bir çalışmada, katılımcıların bildirdiği gelişme, kasetin içeriğinden bağımsız olarak üzerindeki etiketi izledi (Greenwald ve ark., 1991).
Etik sınır
Bir kişiye haberi olmadan mesaj iletmeye çalışmak, etkisi küçük olsa bile rızayı yok sayar. "Bilinçaltına gizli mesaj" vaadiyle satılan ürünler ise hem bilimsel olarak zayıf hem de yanıltıcıdır.
Sık sorulanlar
Bilinçaltı mesaj içeren kayıtlar işe yarar mı?
Vaat ettikleri değişimi gösteren güvenilir bir kanıt yok. Greenwald ve ark. (1991) kişilerin bildirdiği gelişmenin kaydın etiketine bağlı olduğunu buldu; bu, etkinin beklentiden geldiğini düşündürür.
Kaynaklar
- Moore, T. E. (1982). Subliminal advertising: What you see is what you get. Journal of Marketing.
- Greenwald, A. G., Spangenberg, E. R., Pratkanis, A. R. ve Eskenazi, J. (1991). Double-blind tests of subliminal self-help audiotapes. Psychological Science.
- Pratkanis, A. R. (1992). The cargo-cult science of subliminal persuasion. Skeptical Inquirer.
- Karremans, J. C., Stroebe, W. ve Claus, J. (2006). Beyond Vicary's fantasies: The impact of subliminal priming and brand choice. Journal of Experimental Social Psychology.