Bilinçaltı nedir?
bilinçdışı · unconscious
Bilinçaltı, insanın farkında olmadan yürüttüğü zihinsel süreçlerin bütününe verilen gündelik addır: alışkanlıklar, otomatik yorumlar, öğrenilmiş duygusal tepkiler. Bilinç dışı süreçler fikri Sigmund Freud ile yaygınlaştı; Freud kendisi "bilinçaltı" yerine "bilinçdışı" terimini tercih etti. Bugünkü bilişsel psikoloji aynı alanı daha çok "örtük süreçler" ya da "bilişsel bilinçdışı" (Kihlstrom, 1987) adıyla, dikkat gerektirmeden çalışan öğrenilmiş işleyişler olarak inceler.
Psikoloji araştırmalarının uzun zamandır işaret ettiği bir şey var: bir karar çoğu zaman biz onu bilinçli olarak fark etmeden önce şekillenmeye başlar.İlk Uyanış, Sekizinci Uyanış: Seçtiğini Sandığın Şey
Nasıl çalışır?
Zihin, gelen bilginin çok küçük bir bölümünü bilinçli olarak işler. Yüz tanımak, konuşulanı anlamak, bir ses tonundan tehlike sezmek arka planda, hızlı ve kendiliğinden yürür. Sen sonucu fark edersin; sürecin kendisini görmezsin.
Bu yüzden insanlar bir kararın gerekçesi sorulduğunda çoğu zaman sonradan makul bir açıklama kurar. Nisbett ve Wilson (1977), katılımcıların kendi tercihlerini etkileyen etkenleri sıklıkla doğru bildiremediğini gösterdi.
Kitapta
İlk Uyanış'ın Sekizinci Uyanış: Seçtiğini Sandığın Şey bölümü, kararların fark edilmeden önce şekillenmeye başladığını ve aklın bu eğilime sonradan gerekçe bulduğunu anlatır. Kitabın asıl ilgilendiği şey, sorgulanmadan otomatik çalışan cümlelerdir.
Bilim ne diyor?
Bilinç dışında işleyen süreçlerin varlığı güçlü biçimde desteklenir: örtük öğrenme, örtük bellek ve otomatik değerlendirme üzerine geniş bir literatür vardır (Kihlstrom, 1987; Greenwald ve Banaji, 1995). Freud'un bastırılmış arzularla dolu "dinamik bilinçdışı" modeli ise bu biçimiyle deneysel olarak doğrulanmış sayılmaz. Bilinçaltının sınırsız güçte olduğu ya da tek bir dinlemeyle "yeniden programlanabileceği" iddiaları bilimsel karşılık bulmaz.
Sık sorulanlar
Bilinçaltı ile bilinçdışı aynı şey mi?
Gündelik dilde çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Psikoloji literatüründe "bilinçdışı" ve "örtük süreçler" terimleri daha yaygındır.
Bilinçaltını değiştirmek mümkün mü?
Otomatik tepkiler tekrarla öğrenildiği için yeni tekrarlarla zaman içinde değişebilir. Bu süreç yavaştır ve tek bir uygulamaya bağlı sayılmaz.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Beşinci Uyanış: Bir Cümlenin Senden Çaldığı Kişi · Sekizinci Uyanış: Seçtiğini Sandığın Şey. Kitabı aç
Kaynaklar
- Kihlstrom, J. F. (1987). The cognitive unconscious. Science, 237.
- Nisbett, R. E. ve Wilson, T. D. (1977). Telling more than we can know: Verbal reports on mental processes. Psychological Review, 84.
- Greenwald, A. G. ve Banaji, M. R. (1995). Implicit social cognition: Attitudes, self-esteem, and stereotypes. Psychological Review, 102.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com