Örtük bellek nedir?
implicit memory
Örtük bellek, insanın hatırladığının farkında olmadan davranışını etkileyen bellek türüdür. Bisiklete binmek, klavyede yazmak ya da belli bir sese irkilmek bu bellekten gelir; bu bilgi söze dökülemez, davranışta ve tepkide kendini gösterir. Kavram, Graf ve Schacter'ın 1985'teki çalışmasıyla, bilinçli olarak hatırlanan açık bellekten ayrı bir terim olarak yerleşti.
Ve zihin o anıyı unuttuktan sonra bile, iz bedende bir süre daha kalabilir.İlk Uyanış, Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle
Nasıl çalışır?
Açık bellek, söze dökebildiğin bilgileri tutar: bir tarih, bir isim, dünkü konuşma. Örtük bellek ise bir şeyin nasıl yapıldığını ve neye nasıl tepki verildiğini taşır. Onu anlatamazsın; davranışında görürsün.
Brenda Milner'ın 1960'lardaki çalışmalarında, yeni anılar oluşturamayan H.M. ayna karşısında çizim yapmayı günler içinde öğrendi. Bu çalışmayı daha önce yaptığını ise hatırlamıyordu.
Günlük hayatta
Bir kokunun nedenini bilmeden içini ısıtması ya da belli bir ses tonunda omuzlarının kalkması çoğu zaman örtük öğrenmelerin izidir. Kitabın Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle bölümü bunu bedenin diliyle anlatır: zihin bir anıyı unutsa da beden ona alışık tepkiyi sürdürebilir.
Bilim ne diyor?
Açık ve örtük bellek ayrımı, beyin hasarı çalışmaları ve hazırlama (priming) deneyleriyle iyi desteklenmiştir (Graf ve Schacter, 1985; Squire, 2004). Örtük belleğin bastırılmış anıları saklayıp sonradan bütün ayrıntısıyla geri verdiği fikri ise bu araştırmalardan çıkmaz; bu ayrı ve tartışmalı bir iddiadır.
Sık sorulanlar
Örtük bellekteki bir şeyi hatırlayabilir miyim?
Çoğu zaman sözle hatırlanmaz; davranışta, tepkide ya da bedende fark edilir. Fark etmek, hatırlamaktan daha ulaşılabilir bir hedeftir.
Örtük bellek ile bilinçaltı aynı şey mi?
Örtük bellek, bilinçaltı denen geniş alanın bilimsel olarak en iyi tanımlanmış parçalarından biridir. Daha dar ve ölçülebilir bir kavramdır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle. Kitabı aç
Kaynaklar
- Graf, P. ve Schacter, D. L. (1985). Implicit and explicit memory for new associations in normal and amnesic subjects. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 11.
- Squire, L. R. (2004). Memory systems of the brain: A brief history and current perspective. Neurobiology of Learning and Memory, 82.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com