Hafıza yeniden kurulur nedir?
reconstructive memory
Hafıza yeniden kurulur ilkesi, belleğin bir kayıt cihazı gibi çalışmadığını, her hatırlayışta o günün bilgisi, duygusu ve ihtiyacıyla yeniden inşa edildiğini anlatır; olay gerçek kalır, ayrıntılar ve vurgu değişebilir. Fikir Frederic Bartlett'in 1932 tarihli Remembering kitabına dayanır. Elizabeth Loftus'un çalışmaları, soru biçiminin ve sonradan gelen bilginin anıyı değiştirebildiğini gösterdi.
Hafıza bir kayıt değil, her seferinde yeniden anlatılan bir hikâye.İlk Uyanış, Üçüncü Uyanış: Hatırladığın Hayat, Yaşadığın Hayat Değildir
Nasıl çalışır?
Bir anı, tek parça hâlinde saklanan bir dosyaya benzemez. Hatırlarken zihin parçaları bir araya getirir ve boşlukları beklentiyle, sonradan duyduklarıyla, o günkü ruh hâliyle doldurur. Ayrıntılar yol boyunca değişebilir.
Loftus ve Palmer'ın (1974) deneyinde bir kaza videosunu izleyenlere arabaların birbirine "çarptığı" ya da "çarpışıp parçalandığı" soruldu. "Parçalandı" fiilini duyanlar hızı daha yüksek tahmin etti ve bir hafta sonra, filmde olmayan kırık camı gördüklerini daha sık söyledi.
Kitapta
Üçüncü Uyanış: Hatırladığın Hayat, Yaşadığın Hayat Değildir bölümü hafızayı, seni ayakta tutmak için geçmişi bazen küçülten, bazen büyüten bir bekçiye benzetir. Önerisi, geçmişi "doğru" hatırlamaya uğraşmak yerine bir anının hangi cümleyle taşındığına bakmaktır.
Bilim ne diyor?
Bellek çarpıtmaları ve sahte anılar psikolojinin en sağlam bulguları arasındadır (Bartlett, 1932; Loftus ve Palmer, 1974). Hayvan çalışmaları, hatırlanan bir anının yeniden kaydedilirken değişebildiğini gösterdi (Nader, Schafe ve LeDoux, 2000). Bu "yeniden pekişme" sürecinin insanlarda hangi koşullarda ve ne ölçüde işlediği hâlâ araştırılmaktadır.
Etik sınır
Yönlendirici sorular ve gözler kapalı yapılan canlandırmalar, hiç yaşanmamış ayrıntıların gerçek gibi hatırlanmasına yol açabilir. Bu yüzden imgeleme çalışmaları geçmişte ne olduğunu bulmak için kullanılmaz. Kitap da aynı uyarıyı yapar: gözler kapalıyken gelen her ayrıntı gerçekten olmuş sayılmaz.
Sık sorulanlar
Anılarım değişiyorsa geçmişim yalan mı?
Yaşanan olay gerçektir. Değişebilen, ayrıntılar ve o olaya yüklenen anlamdır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Giriş: Yanlış Soru · Üçüncü Uyanış: Hatırladığın Hayat, Yaşadığın Hayat Değildir · Dördüncü Uyanış: Kontrol Etmeye Çalıştığın Şey Seni Kontrol Ediyor · On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle. Kitabı aç
Kaynaklar
- Bartlett, F. C. (1932). Remembering: A Study in Experimental and Social Psychology. Cambridge University Press.
- Loftus, E. F. ve Palmer, J. C. (1974). Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 13.
- Nader, K., Schafe, G. E. ve LeDoux, J. E. (2000). Fear memories require protein synthesis in the amygdala for reconsolidation after retrieval. Nature, 406.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com