Kimlik cümlesi nedir?
Taner TorunTaner Torun'un kavramı
Kimlik cümlesi, Taner Torun'un İlk Uyanış kitabında kullandığı bir kavramdır: bir zamanlar ihtimal olarak duyulan, tekrarla güçlenen ve hiç sınanmadan "Ben buyum" cevabına dönüşen cümle. "Ben hassas biriyim" ya da "Ben kolay güvenmem" gibi cümleler kişiye bir görüş gibi gelmez; kendisi hakkında bir gerçek gibi gelir.
Kimlik dediğimiz şey çoğu zaman budur: bir zamanlar ihtimal olan, sonra hiç sınanmadan cevaba dönüşen bir cümle.İlk Uyanış, İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi
Nasıl oluşur?
Kitaba göre çocuk, kendisi hakkında duyduğu bir sözü önce bir ihtimal olarak alır. İhtimal tekrar ettikçe soru ortadan kalkar ve geriye yalnız sonuç kalır: "Hassas biri miyim acaba?" sorusu "Ben hassas biriyim" cevabına dönüşür. Bir kez cevap olan şey bir daha soru olarak geri dönmez.
Bir cümlenin ne kadar derine ineceğini üç şey belirler: kimin söylediği, kaç yaşında duyulduğu ve kaç kez tekrarlandığı.
Nasıl saklanır?
Kitap, cümlenin kendini üç yolla gizlediğini anlatır. Önce genelleşir: "Ben terk edildim" zamanla "İnsanlar hep terk eder" olur. Sonra kanıt toplar ve yalnız kendisini doğrulayan anları görür. En sonunda kimliğe karışır: "Ben böyle düşünüyorum" yerini "Ben buyum" cümlesine bırakır.
Kitap bu cümleyi, zihnin mahkemesinde hiç kürsüye çıkmamış bir tanığa benzetir.
Kendi cümlelerinde
Kendi cümleni yakalamak için "Ben hep...", "Ben zaten..." diye başlayan sözlerine bak. Kitabın önerisi cümleyi silmek yerine mutlaklıktan çıkarmaktır: "Bir zamanlar, belirli bir durumda, kendimi güvenilmez hissettim."
Bilim ne diyor?
Kavram, öz şema ve anlatısal kimlik araştırmalarıyla aynı zemine dayanır. Markus (1977), insanların kendileri hakkındaki genellemelerinin (öz şemalar) yeni bilgiyi nasıl işlediklerini yönlendirdiğini gösterdi. McAdams'ın anlatısal kimlik çalışmaları, kimliğin kişinin kendi hayatı hakkında kurduğu ve zamanla değişebilen bir hikâye olduğunu savunur. Tekrarlanan bir ifadenin daha doğru algılanması ise "yanılsamalı doğruluk etkisi" adıyla bilinir (Hasher, Goldstein ve Toppino, 1977). "Kimlik cümlesi" bilimsel bir terim sayılmaz; kitabın bu bulguları anlatmak için kullandığı bir addır.
Sık sorulanlar
Kimlik cümlesi değiştirilebilir mi?
Kitaba göre ilk adım cümleyi fark etmektir. Kimliğe dönüşmüş bir cümle daha çok sabır ister; onu mutlak olmaktan çıkaran küçük bir ekleme çoğu zaman zorla değiştirmekten daha çok işe yarar.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Yazar Notu · İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi · Üçüncü Uyanış: Hatırladığın Hayat, Yaşadığın Hayat Değildir · Dördüncü Uyanış: Kontrol Etmeye Çalıştığın Şey Seni Kontrol Ediyor · Dokuzuncu Uyanış: Ekranın Sana Söylediği Cümle. Kitabı aç
Kaynaklar
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com
- Markus, H. (1977). Self-schemata and processing information about the self. Journal of Personality and Social Psychology, 35.
- McAdams, D. P. ve McLean, K. C. (2013). Narrative identity. Current Directions in Psychological Science, 22.
- Hasher, L., Goldstein, D. ve Toppino, T. (1977). Frequency and the conference of referential validity. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 16.