Uyanış nedir?
Taner TorunTaner Torun'un kavramı
Uyanış, Taner Torun'un İlk Uyanış kitabında, insanın kendisi hakkında taşıdığı bir cümleyi ilk kez dışarıdan görmesine verdiği addır. Kavram, kişinin bir cümleyle arasına ilk kez mesafe koyduğu anı anlatır ve kitabın her bölümü bir uyanış olarak adlandırılır. Kitap uyanışı tek seferlik bir aydınlanma yerine, her gün yeniden yaşanan küçük bir fark ediş olarak anlatır.
Uyanış bir varış noktası değil. Her gün yeniden dönülen bir ev.İlk Uyanış, Son Uyanış: Eve Dönüş
Kitapta nasıl geçer?
Girişte yazar, okurun her bölümü bitirdiğinde unuttuğu bir şeyi hatırlamış gibi hissetmesini istediğini söyler. Bölümler bu yüzden İlk Uyanış, İkinci Uyanış diye ilerler ve Son Uyanış: Eve Dönüş ile kapanır. Her biri bir fikir açar, sonra onu okura bir soru olarak bırakır.
Uyanış anı neye benzer?
Kitabın tarif ettiği uyanış sessizdir. Son bölümde yıllardır duyulmayan bir duvar saatini bir gün yeniden duyan ev sahibi anlatılır: eski ses yine konuşur, ama kişi onu bu kez bir ses olarak duyar. Bu bir saniyelik duruş, kitabın umduğu tek şey olarak geçer.
Kitap bunun kalıcı olmadığını da açıkça söyler: bugün fark edilen yarın unutulabilir, eski ses yine konuşabilir ve bu da yolun parçasıdır.
Bilim ne diyor?
Uyanış kavramının dayandığı bilimsel zemin, düşünceleri gerçeğin kendisi olarak yaşamak yerine zihinsel olaylar olarak görebilme becerisidir. Psikolojide bu beceri "merkezden uzaklaşma" (decentering) ve üstbilişsel farkındalık adlarıyla incelenir (Bernstein ve ark., 2015). Araştırmalar bu becerinin ölçülebildiğini ve duygu düzenlemesiyle ilişkili olduğunu gösterir. Kitabın kendine özgü uyanış çerçevesi ise ayrıca test edilmiş bir yöntem sayılmaz.
Sık sorulanlar
Uyanış bir kez yaşanınca kalıcı mı olur?
Kitaba göre olmaz. Eski ses yine konuşur; uyanış, onu her seferinde yeniden fark edebilmektir.
Uyanış bir tür trans ya da özel bir bilinç hâli mi?
Kitapta öyle anlatılmaz. Uyanış, sıradan bir anda eski bir cümleyi fark edip bir saniye durmaktır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Giriş: Yanlış Soru · Son Uyanış: Eve Dönüş. Kitabı aç
Kaynaklar
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com
- Bernstein, A., Hadash, Y., Lichtash, Y., Tanay, G., Shepherd, K. ve Fresco, D. M. (2015). Decentering and related constructs: A critical review and metacognitive processes model. Perspectives on Psychological Science, 10.