Ara Sayfa ve Vapur nedir?
Taner TorunTaner Torun'un kavramı
Ara Sayfa ve Vapur, Taner Torun'un İlk Uyanış kitabındaki iki anlatı molasıdır. Ara Sayfa: Sorular hiçbir açıklama yapmadan yalnız sorular bırakır. Ara Sayfa: Vapur, yıllarca her sabah aynı bankta oturan bir adamın kısa hikâyesini anlatır. İkisi de okura bilgi vermek yerine durup düşünmesi için alan açar ve kitabın tezini okurun kendi deneyimine bırakır.
Bazen bir hayatı değiştiren şey, uzun zamandır sorulmamış bir sorudur.İlk Uyanış, Ara Sayfa: Vapur
Ara Sayfa: Sorular
İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi bölümünden sonra gelen bu sayfada açıklama yoktur. Okurdan her soruyu okuması, bir nefes beklemesi ve cevap vermeden bir sonrakine geçmesi istenir. Sorular kitabın ilk bölümlerinin konularını toplar: ne zaman fikir değiştirdiğin, içindeki sesin kaç yaşında olduğu, bir cümleye sınadığın için mi inandığın, kendine kimin gözünden baktığın. Son soru, hiç yüksek sesle söylenmemiş bir cümleyi içinden bir kez söylemeye davet eder.
Ara Sayfa: Vapur
Altıncı Uyanış: Aynadaki Sen: İlişkiler ve İş bölümünden sonra gelen bu sayfada bir adam yıllarca her sabah Kadıköy'den Karaköy'e giden vapurun arka güvertesinde, hep aynı bankta oturur. Alışkanlık babasından kalmıştır; arkadaşları ona "arka güvertenin adamı" der, o da kendine öyle demeye başlar. Yaşlı bir kadın ona nerede oturmak istediğini sorar. Adam bunu kendine hiç sormadığını fark eder ve ertesi sabah ilk kez içeride, cam kenarında oturur.
Hikâye kitabın tezini küçük ölçekte gösterir: bir alışkanlık başkasından devralınır, bir lakapla kimliğe dönüşür ve tek bir soruyla yeniden seçilebilir hâle gelir.
Neden ara sayfa?
Uyanışlar bir fikri açar ve açıklar. Ara sayfalar açıklamayı bilerek dışarıda bırakır. Dördüncü Uyanış: Kontrol Etmeye Çalıştığın Şey Seni Kontrol Ediyor bölümünde anlatılan ilke burada uygulanır: açıklanan bir şey zihinde kapanır, açık bırakılan bir soru geri gelir.
Bugün hangi alışkanlığını, kendine hiç sormadan sürdürüyorsun?
Bilim ne diyor?
Ara sayfaların dayandığı zemin birkaç araştırma alanıyla ilişkilidir. Bellek araştırmalarındaki üretme etkisi, insanların kendi ürettikleri bilgiyi hazır verilen bilgiden daha iyi hatırladığını gösterir (Slamecka ve Graf, 1978); kitap bu bulguyu Dördüncü Uyanış: Kontrol Etmeye Çalıştığın Şey Seni Kontrol Ediyor bölümünün Perde Arkası notunda anar. Anlatıya dalma araştırmaları, okurun kendini bir hikâyeye kaptırdığında hikâyedeki bakışa daha çok yaklaştığını gösterir (Green ve Brock, 2000). Alışkanlık araştırmaları da davranışların önemli bir kısmının aynı bağlamda, sorgulanmadan tekrarlandığını ortaya koyar (Wood ve Neal, 2007). Ara sayfaların okura etkisini doğrudan ölçen bir araştırma yoktur.
Sık sorulanlar
Vapur hikâyesi gerçek mi?
Kitap, hikâyenin gerçek bir kişiye dayanıp dayanmadığını belirtmez; onu bir anlatı molası olarak sunar.
Ara sayfalar nasıl okunmalı?
Kitabın önerisi, her soruyu okuyup bir nefes beklemek ve cevap vermeden geçmektir. Amaç soruyu cevaplamak yerine yanında taşımaktır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Ara Sayfa: Sorular · Ara Sayfa: Vapur. Kitabı aç
Kaynaklar
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com
- Slamecka, N. J. ve Graf, P. (1978). The generation effect: Delineation of a phenomenon. Journal of Experimental Psychology: Human Learning and Memory, 4(6), 592-604.
- Green, M. C. ve Brock, T. C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701-721.
- Wood, W. ve Neal, D. T. (2007). A new look at habits and the habit-goal interface. Psychological Review, 114(4), 843-863.