Dönüştürücü hikâye nedir?
teaching tale · öğretici hikâye
Dönüştürücü hikâye, dinleyene ders vermeden, kendi sonucunu çıkarmasına izin veren anlatıdır. İngilizcede "teaching tale" denir. Milton H. Erickson'un bu tür hikâyeleri, Sidney Rosen tarafından 1982'de "My Voice Will Go With You" adlı kitapta derlendi. Hikâye bir öğüdü doğrudan söylemez; dinleyen kahramanın yaşadığına kendi hayatından bir karşılık bulur ve vardığı sonucu kendi fikri olarak taşır.
Sahnelerdeki insanlar kurgu, ama yaşadıkları çok gerçek.İlk Uyanış, Altıncı Uyanış: Aynadaki Sen: İlişkiler ve İş
Nasıl çalışır?
Doğrudan öğüt dinleyende çoğu zaman bir itiraz uyandırır: "Benim durumum farklı." Hikâye bu itirazı atlar, çünkü kimseye bir şey söylemiyormuş gibi durur. Dinleyen kahramanla özdeşleşir, sonuca kendisi varır.
İyi bir dönüştürücü hikâye kısa, somut ve açık uçludur. Sonunda bir ders cümlesi olsa bile hikâyenin kendisi o dersi çoktan göstermiştir.
Kitapta
Altıncı Uyanış: Aynadaki Sen: İlişkiler ve İş bölümündeki Selin, Emre, Deniz ve Murat sahneleri bu yapıdadır; kitap, sahnelerdeki insanların kurgu, yaşadıklarının ise gerçek olduğunu baştan söyler. Üçüncü Uyanış: Hatırladığın Hayat, Yaşadığın Hayat Değildir bölümündeki "İki Hikâye" ve Yedinci Uyanış: Ortak Cümle: Bir Toplumun Paylaştığı İnanç bölümündeki "Üç Kuşak" da aynı işi görür. Ara Sayfa: Vapur ise tek bir sahneyle bütün bir fikri taşır.
Bir bahçıvan her bahar aynı köşeye domates ekermiş; bir yıl başka bir köşe denemiş ve o köşenin güneşi daha uzun tuttuğunu görmüş.
Bilim ne diyor?
Hikâyelerin ikna gücü sosyal psikolojide "anlatıya dalma" (narrative transportation) adıyla incelenir. Green ve Brock (2000), bir hikâyeye daha çok dalan okurların hikâyedeki inançlara daha çok yaklaştığını ve metindeki tutarsızlıkları daha az fark ettiğini gösterdi. Kişinin kendi ulaştığı sonucu daha iyi hatırlaması, bellek araştırmalarındaki üretme etkisiyle uyumludur (Slamecka ve Graf, 1978). Erickson'un hikâyelerinin özgül etkisini ölçen kontrollü araştırma ise sınırlıdır; bu konudaki bilgiler vaka anlatımlarına dayanır.
Etik sınır
Hikâye dinleyenin savunmasını indirdiği için, içine yerleştirilen mesajın sorumluluğu anlatana aittir. Gerçek gibi anlatılan uydurma bir müşteri hikâyesi ya da sağlık sonucu anlatısı yanıltıcıdır. Ölçü: hikâyenin kurgu mu gerçek mi olduğunu söyleyebilmek ve dinleyenin kendi sonucuna varmasına gerçekten izin vermek.
Sık sorulanlar
Dönüştürücü hikâyenin sonunda ders söylenmeli mi?
Genellikle gerekmez. Ders açıkça söylendiğinde dinleyenin kendi sonucunu çıkarma alanı daralır; kısa bir kapanış cümlesi yeterlidir.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Üçüncü Uyanış: Hatırladığın Hayat, Yaşadığın Hayat Değildir · Altıncı Uyanış: Aynadaki Sen: İlişkiler ve İş · Ara Sayfa: Vapur · Yedinci Uyanış: Ortak Cümle: Bir Toplumun Paylaştığı İnanç. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Bir Hikâye Anlatayım. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Rosen, S. (1982). My Voice Will Go With You: The Teaching Tales of Milton H. Erickson. W. W. Norton.
- Green, M. C. ve Brock, T. C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701-721.
- Slamecka, N. J. ve Graf, P. (1978). The generation effect: Delineation of a phenomenon. Journal of Experimental Psychology: Human Learning and Memory, 4(6), 592-604.