Metafor nedir?
metaphor · eğretileme
Metafor, bir deneyimi başka bir şeyin diliyle anlatmaktır: "Zihnim bir fırtına." Yeni anlamı açıkça söylemeden, tanıdık bir görüntü üzerinden gösterir. George Lakoff ve Mark Johnson 1980'de "Metaphors We Live By" kitabında metaforun gündelik düşünme biçimini de yapılandırdığını savundu. Telkin dilinde metafor, bir fikri imge ve hikâye yoluyla, dinleyenin kendi sonucunu çıkarmasına alan bırakarak sunmanın aracıdır.
Bazı cümleler bayramlık ayakkabı gibidir. Sen büyürsün, onlar küçük gelir.İlk Uyanış, İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi
Nasıl çalışır?
Metafor iki alanı birbirine bağlar: anlatılmak istenen soyut deneyim ve onu taşıyan somut görüntü. "Zaman paradır" diyen bir dil, zamanı harcanan, biriktirilen, boşa giden bir şey gibi düşündürür. Lakoff ve Johnson'a göre fark etmeden kullandığımız bu eşleştirmeler, neyi önemli gördüğümüzü de şekillendirir.
Telkin dilinde metafor doğrudan bir öğütten daha az direnç uyandırır, çünkü dinleyen sonucu kendisi çıkarır.
Kitapta
İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi, artık küçük gelen inançları bayramlık ayakkabıya, sorgulanmamış kimlik cümlesini hiç kürsüye çıkmamış bir tanığa benzetir. İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi bölümünde duvar saati ve misafir, Sekizinci Uyanış: Seçtiğini Sandığın Şey bölümünde navigasyon sesi aynı işi görür: soyut bir zihin işleyişini bir bakışta tanınan bir sahneye çevirir.
Kendi cümlelerinde
Kendinle konuşurken de metafor kullanırsın: "Duvara çarptım", "Batıyorum", "Bütün yükü ben taşıyorum." Seçtiğin metafor, görebileceğin çözümleri de belirler: bir yük bırakılabilir, bir duvarın ise etrafından dolaşılabilir.
Bazı cümleler bir kış montu gibidir; mevsimi geçince çıkarıp dolaba asabilirsin.
Bilim ne diyor?
Lakoff ve Johnson'ın (1980) kavramsal metafor kuramı dilbilim ve bilişsel bilimde geniş kabul görmüştür. Metaforun düşünceyi etkileyebildiğine dair deneysel bulgular da vardır: Paul Thibodeau ve Lera Boroditsky 2011'de, suçu "canavar" ya da "virüs" metaforuyla anlatan metinleri okuyanların farklı çözümler önerdiğini bildirdi. Sonraki tekrar çalışmalarının bir kısmında ise etki daha küçük çıktı ya da bulunamadı (Steen, Reijnierse ve Burgers, 2014). Metaforların düşünceyi etkileyebildiği kabul görür; bu etkinin büyüklüğü tartışmalıdır.
Etik sınır
Metafor güçlü olduğu için bir sorunu küçültmek ya da büyütmek için de kullanılabilir. Birinin yaşadığı ağır bir durumu "bu sadece bir dalga, geçer" metaforuyla geçiştirmek onu yalnız bırakabilir. Ölçü: seçtiğin imge karşındakinin deneyimine saygı gösteriyor mu?
Sık sorulanlar
Metafor ile benzetme arasındaki fark nedir?
Benzetme "gibi" ile açıkça karşılaştırır ("bir fırtına gibi"); metafor iki şeyi doğrudan özdeşleştirir ("zihnim bir fırtına"). Telkin dilinde ikisi de kullanılır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi · İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi · Üçüncü Uyanış: Hatırladığın Hayat, Yaşadığın Hayat Değildir · Dördüncü Uyanış: Kontrol Etmeye Çalıştığın Şey Seni Kontrol Ediyor · Yedinci Uyanış: Ortak Cümle: Bir Toplumun Paylaştığı İnanç · Sekizinci Uyanış: Seçtiğini Sandığın Şey. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Bir Hikâye Anlatayım. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Lakoff, G. ve Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. University of Chicago Press.
- Thibodeau, P. H. ve Boroditsky, L. (2011). Metaphors we think with: The role of metaphor in reasoning. PLoS ONE, 6(2), e16782.
- Steen, G. J., Reijnierse, W. G. ve Burgers, C. (2014). When do natural language metaphors influence reasoning? A follow-up study to Thibodeau and Boroditsky (2013). PLoS ONE, 9(12), e113536.