Adlaştırma nedir?
nominalization · Milton modeli
Adlaştırma, bir süreci bildiren fiilin isme çevrilmesidir: "karar vermek" yerine "karar", "ilişki kurmak" yerine "ilişki". İngilizce adı "nominalization"dır ve dilbilimde ayrıntılı biçimde tanımlıdır. Richard Bandler ve John Grinder 1975'te bunu Milton modelinin kalıpları arasında saydı. Adlaşmış kelime somut bir eylem göstermediği için dinleyen içini kendi deneyimiyle doldurur.
Nasıl çalışır?
"Huzur", "anlayış", "değişim", "güven" gibi kelimeler bir eylemin dondurulmuş hâlidir. Kim, neyi, nasıl yapıyor sorusu cevapsız kalır. "Yeni bir anlayışa ulaşabilirsin" cümlesinde anlayışın neyle ilgili olduğu söylenmez; her dinleyen kendi meselesini oraya yerleştirir.
Dilbilimci M. A. K. Halliday bu dönüşümü "dilbilgisel metafor" olarak inceledi: süreç bir şeye dönüşünce ölçülebilir, taşınabilir ve sabitmiş gibi görünür.
Kendi cümlelerinde
"İlişkim bitti." Bu cümlede ilişki bir eşya gibi durur. Süreç diline çevrildiğinde başka bir şey görünür: "Onunla nasıl konuştuğumuz değişti." "Korkum", "başarısızlığım" gibi adlar da bir anı kalıcı bir eşyaya çevirebilir; "Şu an korkuyorum" demek ona yeniden hareket kazandırır.
Bu akşam küçük bir rahatlık fark edebilirsin.
Bilim ne diyor?
Adlaştırma, sistemik işlevsel dilbilimde (Halliday, 1985) ve akademik dil çalışmalarında iyi tanımlanmış bir olgudur; yoğun adlaştırmanın bir metni soyutlaştırdığı kabul edilir. Adlaşmış, belirsiz kelimelerin hipnotik telkinde dinleyeni daha çok etkilediğine dair kontrollü kanıt ise sınırlıdır. Kalıbın gücüne dair iddiaların çoğu NLP literatüründen gelir ve bilimsel olarak sınanmamıştır.
Etik sınır
Adlaştırma, içi boş ama güçlü kelimelerle vaat kurmayı kolaylaştırır: "dönüşüm", "özgürlük", "bolluk". Bir eğitimin ya da ürünün ne yapacağını bu kelimelerle anlatmak ölçülemeyen bir beklenti yaratır. Ölçü: karşındaki "Bu tam olarak ne demek?" diye sorduğunda somut bir cevap verebiliyor musun? Rahatlama çalışmasında bırakılan boşluk dinleyene alan açar; satış konuşmasında aynı boşluk belirsiz bir vaade dönüşür.
Sık sorulanlar
Her soyut isim adlaştırma mıdır?
Bu kalıp açısından adlaştırma, bir eylemden türeyen ve "devam eden bir ..." diye denendiğinde anlamlı kalan isimdir: "devam eden bir karar" anlamlıdır, "devam eden bir masa" değildir.
Nerede geçiyor?
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Sohbetin İçindeki Hipnoz. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Halliday, M. A. K. (1985). An Introduction to Functional Grammar. Edward Arnold.
- Bandler, R. ve Grinder, J. (1975). Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Volume I. Meta Publications.