Sokratik soru nedir?
Socratic questioning
Sokratik soru, cevabı söylemek yerine karşındakinin kendi cümlesini incelemesini sağlayan sorudur: "Bunu nereden biliyorsun?", "Bunun istisnası oldu mu?" Adını, Platon'un diyaloglarında sorularla muhatabının kendi görüşünü sınamasına yardım eden Sokrates'ten alır. Bugün eğitimde eleştirel düşünmeyi desteklemek için ve bilişsel psikoloji yaklaşımlarında, inançları sınamanın temel aracı olarak yaygın biçimde kullanılır.
Bir cümleye sınadığın için mi inanıyorsun, yoksa hiç sınamadığın için mi?İlk Uyanış, Ara Sayfa: Sorular
Nasıl çalışır?
Sokratik soru, karşındakinin zaten söylediği bir şeyi alır ve ona yöneltilen soruyla inceler. Soran hüküm vermez; kişi kendi kanıtına bakar ve kendi cevabını bulur.
Sık kullanılan türleri şunlardır: kanıt sorusu ("Bunu destekleyen ne var?"), istisna sorusu ("Böyle olmadığı bir an oldu mu?"), bakış açısı sorusu ("Bir arkadaşın bunu söyleseydi ona ne derdin?") ve kaynak sorusu ("Bu cümleyi ilk kimden duydun?").
Kitapta
Giriş: Yanlış Soru okura ilk soruyu bırakır: "Kendin hakkında, bir kez olsun sorgulamadığın şey ne?" Ara Sayfa: Sorular tamamen sorulardan oluşur; Kitaptan Sonra da yedi günlük bir soru listesi sunar. İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi bölümündeki "Bu kimin sesi?" sorusu bir kaynak sorusudur.
Kendi cümlelerinde
"Hiçbir şeyi beceremiyorum" cümlesine sorulacak Sokratik soru: "Son bir haftada becerdiğim tek bir şey var mı?" Soru cümleyi çürütmeye uğraşmaz; ondan kanıt ister.
Bu düşünceyi destekleyen ne var, desteklemeyen ne var?
Bilim ne diyor?
Sokratik sorgulama, bilişsel davranışçı yaklaşımların temel araçlarından biri olarak kabul edilir ve eğitimde yaygın biçimde kullanılır. Yine de tek başına etkisini ölçen araştırmalar sınırlıdır; yapılmış az sayıdaki çalışma, bu tür soruların daha sık kullanılmasının olumlu sonuçlarla ilişkili olduğunu bildirir. Kişinin kendi ulaştığı sonuca daha çok güvenmesi ve onu daha iyi hatırlaması, bellek araştırmalarındaki üretme etkisiyle uyumludur (Slamecka ve Graf, 1978).
Etik sınır
Sokratik soru, cevabı önceden belli bir yönlendirmeye dönüştüğünde değerini yitirir: "Sence bu fırsatı kaçırmak akıllıca mı?" Soru gerçekten açık olmalı, beklenmedik cevap da kabul edilmelidir. Ağır bir yük taşıyan biriyle sorularla derine inmek yerine, gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirmek gerekir.
Sık sorulanlar
Sokratik soru ile sıradan bir soru arasındaki fark nedir?
Sıradan soru bilgi ister. Sokratik soru ise karşındakinin zaten taşıdığı bir inancı, onun kendi kanıtıyla sınamasına yardım eder.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Giriş: Yanlış Soru · İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi · Ara Sayfa: Sorular · Kitaptan Sonra. Kitabı aç
Kaynaklar
- Platon. Theaitetos.
- Slamecka, N. J. ve Graf, P. (1978). The generation effect: Delineation of a phenomenon. Journal of Experimental Psychology: Human Learning and Memory, 4(6), 592-604.