Devralınmış ses nedir?
Taner TorunTaner Torun'un kavramı
Devralınmış ses, Taner Torun'un İlk Uyanış kitabında, çocuklukta dışarıdan duyulan bir cümlenin tonuyla birlikte içeri taşınıp kişiye "benim sesim" gibi gelmesine verdiği addır. Dökülen süte "Sen hep dikkatsizsin" diye bağıran yetişkinin cümlesi, yıllar sonra yanlış gönderilen bir e-postada "Ben hep dikkatsizim" diye içeriden duyulur ve artık başkasının sesi gibi gelmez.
İçeri yerleştiği gün de artık "onun sesi" gibi duyulmaz. "Benim sesim" gibi duyulur.İlk Uyanış, İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi
Nasıl oluşur?
Kitaba göre çocuk yalnız kelimeleri almaz, kelimelerin taşındığı tonu da alır. Eleştiri sert geldiyse sertlik de öğrenilir; bu yüzden bazı yetişkinler kendilerine nazik bir cümle kuramaz. Dışarıdaki bir sese itiraz edilebilir. İçeri yerleşen sese itiraz zordur, çünkü insan kendi düşüncesini düşman saymaz.
Kitap iç sesi çoğu zaman tek bir kişiye ait görmez; farklı yıllardan gelen seslerin karıştığı bir koro olarak anlatır.
Nasıl ayırt edilir?
Kitap bir ölçüt önerir: devralınmış ses acele eder, hemen hükmünü verir ve "yine", "hep", "asla", "zaten" gibi kelimeler kullanır. Kişiye ait ses daha yavaştır; hatayı görür ama kişiyi hatayla bir tutmaz. Devralınmış ses en çok hata anında yükselir ve kendini çoğu zaman "gerçekçi" diye tanıtır.
Kitaba göre bu ses bir zamanlar koruma işlevi görmüştür: kendini başkasından önce eleştirmek, dışarıdan gelecek acıyı hafifletir. Kitabın sözüyle, koruma zamanı geçince hapse dönüşür.
Bilim ne diyor?
Kavram, iç konuşmanın sosyal kökenine dair araştırmalara dayanır. Vygotsky'nin kuramına göre iç konuşma, çocuğun çevresiyle yaptığı konuşmaların içselleşmesiyle oluşur. Fernyhough (2016), iç konuşmanın bu yüzden çoğu zaman diyalog biçiminde yaşandığını ve başka seslerin izlerini taşıyabildiğini anlatır. Ebeveyn tutumları ile sonraki öz eleştiri arasında ilişki bulan çalışmalar vardır; bu bulgular ilişkiseldir ve tek bir cümlenin kalıcı bir ses yarattığını kanıtlamaz.
Sık sorulanlar
Bu sesin sahibini suçlamam mı gerekiyor?
Kitap suçlamayı önermez. Sesin kaynağını görmek, onu söyleyeni yargılamaktan çok, sesin bugün kime ait olduğunu ayırt etmeye yarar.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi · Dördüncü Uyanış: Kontrol Etmeye Çalıştığın Şey Seni Kontrol Ediyor · Yedinci Uyanış: Ortak Cümle: Bir Toplumun Paylaştığı İnanç. Kitabı aç
Kaynaklar
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com
- Vygotsky, L. S. (1934/1986). Thought and Language. MIT Press.
- Fernyhough, C. (2016). The Voices Within: The History and Science of How We Talk to Ourselves. Basic Books.