Önvarsayım nedir?
presupposition · Milton modeli
Önvarsayım, bir cümlenin açıkça söylemeden doğru kabul ettiği bilgidir. "Ne kadar rahatlayacağını merak ediyorum" cümlesi, rahatlamanın olacağını tartışmaya açmadan varsayar. Dilbilim ve dil felsefesinde ayrıntılı incelenen bir olgudur. Richard Bandler ve John Grinder 1975'te onu Milton Erickson'un konuşmalarında en sık görülen kalıplardan biri olarak tanımladı.
Bir soru tarafsız değildir. Her soru zihni belirli bir yöne çeviren gizli bir pusuladır.İlk Uyanış, On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik
Nasıl çalışır?
Her cümle bir iddia ve o iddianın arkasında duran sessiz kabuller taşır. "Kardeşin yine geç kaldı" cümlesi bir kardeşin olduğunu ve daha önce de geç kaldığını varsayar. Dinleyen genellikle iddiaya itiraz eder, arkadaki kabulü ise fark etmeden geçer.
Dilbilimde bunun basit bir testi vardır: cümleyi olumsuz yaptığında da ayakta kalan bilgi önvarsayımdır. "Kardeşin yine geç kalmadı" dendiğinde de bir kardeşin olduğu kabul edilir. Zaman bağlaçları ("…dıktan sonra"), sıra kelimeleri ("ilk", "yine") ve farkındalık fiilleri ("fark etmek", "anlamak") önvarsayımın en sık taşıyıcılarıdır.
Kendi cümlelerinde
"Neden hep her şeyi berbat ediyorum?" Bu soru, her şeyi berbat ettiğini kanıtlanmış bir gerçek gibi içine yerleştirir. On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik, sorunun biçimini değiştirmeyi önerir: "Bu durumda benim elimde ne var?"
İlk sakin anını fark ettiğinde nefesinin nasıl değiştiğine de bakabilirsin.
Bilim ne diyor?
Önvarsayım, pragmatiğin en iyi tanımlanmış kavramlarından biridir (Levinson, 1983). Dilin hatırlamayı etkilediğine dair klasik bulgu Loftus ve Palmer'ın (1974) fiil deneyidir: bir kaza filmini izleyenlere arabaların birbirine "çarptığı" ya da "çarpışıp parçalandığı" soruldu; "parçalandı" fiilini duyanlar hızı daha yüksek tahmin etti ve kırık cam gördüklerini daha sık söyledi. Önvarsayımı doğrudan sınayan çalışma ise Loftus'un (1975) yönlendirici sorular deneyidir: filmde olmayan bir ayrıntıyı varsayan sorularla karşılaşan katılımcıların bir kısmı, sonradan o ayrıntıyı gördüğünü bildirdi. Bu bulgular dilin hatırlamayı yönlendirebildiğini gösterir. Milton modelinin önvarsayımı bir telkin aracı olarak kullanmasının özel etkisi ise kontrollü araştırmalarla sınırlı ölçüde sınanmıştır.
Etik sınır
Önvarsayım, karşındakinin onaylamadığı bir şeyi tartışmasız kabul ettirmenin en kolay yoludur. "Bu ürünü aldığında…" diye başlayan bir satış cümlesi, kararı verilmiş gibi davranır. Ölçü şudur: varsaydığın şey karşındakinin yararına mı, açıkça sorsan da "evet" der miydi ve cümleni ona olduğu gibi açıklayabilir misin? Tanıklık, sorgu ya da sağlıkla ilgili konuşmalarda yönlendirici önvarsayımlardan kaçınılır.
Sık sorulanlar
Önvarsayım ile yalan arasındaki fark nedir?
Önvarsayım bir cümlenin yapısıdır ve doğru bir bilgiyi de taşıyabilir. Sorun, doğru olmayan ya da karşındakinin kabul etmediği bir şeyin bu yapıyla tartışma dışı bırakılmasıdır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Sohbetin İçindeki Hipnoz · Telkin Dili › Sonrasını Konuşmak. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Levinson, S. C. (1983). Pragmatics. Cambridge University Press.
- Loftus, E. F. ve Palmer, J. C. (1974). Reconstruction of automobile destruction: An example of the interaction between language and memory. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 13(5), 585-589.
- Loftus, E. F. (1975). Leading questions and the eyewitness report. Cognitive Psychology, 7(4), 560-572.
- Bandler, R. ve Grinder, J. (1975). Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Volume I. Meta Publications.