Gömülü soru nedir?
embedded question · Milton modeli
Gömülü soru, bir soruyu soru işaretiyle sormadan, bir cümlenin içine yerleştirerek merak uyandırmaktır: "Hangi anının önce aklına geleceğini merak ediyorum." Dinleyenden cevap istenmez, zihin ise çoğu zaman sessizce cevabı aramaya başlar. Richard Bandler ve John Grinder 1975'te bunu Milton Erickson'un dil kalıpları arasında tanımladı; dilbilimde dolaylı soru yapısıyla örtüşür.
Nasıl çalışır?
Doğrudan soru bir cevap bekler ve dinleyeni konuşmaya çağırır. Gömülü soru ise "merak ediyorum", "bilmiyorum", "acaba" gibi ifadelerin içinde kalır; dinleyen konuşmadan, kendi içinde düşünmeye devam eder. Rahatlama yolculuklarında bu, akışı bozmadan dikkati bir yöne çevirmenin yoludur.
Gömülü soru çoğu zaman önvarsayımla birlikte çalışır: "hangi anının önce geleceği" ifadesi, bir anının geleceğini zaten kabul eder.
Kendi cümlelerinde
"Bu sefer neyi yanlış yapacağımı merak ediyorum." Kendinle konuşurken gömülü soru, zihni gün boyu hatayı aramaya yönlendirebilir. Aynı kalıp ters yönde de kurulabilir: "Bugün neyin iyi gideceğini merak ediyorum."
Bu akşam hangi küçük şeyin seni gülümseteceğini merak ediyorum.
Bilim ne diyor?
Dolaylı soru yapıları dilbilim ve dil felsefesinde iyi tanımlıdır (Searle, 1975). Kendine soru biçiminde konuşmanın davranışa etkisi de incelenmiştir: Senay, Albarracín ve Noguchi (2010), bir görevden önce kendine "Yapacak mıyım?" diye soran katılımcıların, "Yapacağım" diyenlerden daha fazla bulmaca çözdüğünü bildirdi. Bulgu ilgi çekicidir, ama sınırlı sayıda çalışmaya dayanır. Gömülü sorunun hipnotik telkindeki ayrı etkisini ölçen araştırma ise sınırlıdır.
Etik sınır
Gömülü soru cevap beklemediği için sorgulanması da zor bir yönlendirmedir. "Bu fırsatı kaçırırsan ne kadar pişman olacağını merak ediyorum" cümlesi merak görünümünde korku uyandırır. Ölçü: sorunun yönlendirdiği yer karşındakinin yararına mı ve aynı soruyu açıkça sorsan da kurar mıydın?
Sık sorulanlar
Gömülü soru ile gömülü komut aynı şey mi?
Hayır. Gömülü soru merakı bir yöne çevirir ve cevap beklemez. Gömülü komut ise uzun bir cümlenin içine yerleştirilip vurguyla öne çıkarılan kısa bir öneridir.
Nerede geçiyor?
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Sohbetin İçindeki Hipnoz. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Searle, J. R. (1975). Indirect speech acts. P. Cole ve J. L. Morgan (Ed.), Syntax and Semantics 3: Speech Acts. Academic Press.
- Senay, I., Albarracín, D. ve Noguchi, K. (2010). Motivating goal-directed behavior through introspective self-talk: The role of the interrogative form of simple future tense. Psychological Science, 21(4), 499-504.
- Bandler, R. ve Grinder, J. (1975). Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Volume I. Meta Publications.