Sohbet önermesi nedir?
conversational postulate · Milton modeli
Sohbet önermesi, bir ricanın evet/hayır sorusu biçiminde sunulmasıdır: "Gözlerini kapatabilir misin?" Soru görünüşte bir yetenek sorar; dinleyen onu rica olarak anlar ve çoğu zaman cevap vermek yerine ricayı yapar. Kavram, dilbilimci David Gordon ve George Lakoff'un 1971 çalışmasından gelir. Richard Bandler ve John Grinder 1975'te onu Milton modeline aldı.
Biraz kendinden bahseder misin?İlk Uyanış, İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi
Nasıl çalışır?
"Tuzu uzatabilir misin?" diye sorulduğunda kimse "Evet, uzatabilirim" deyip beklemez. Dil felsefesinde bu durum dolaylı söz edimi adıyla incelenir (Searle, 1975): cümlenin biçimi soru, işlevi ricadır. Rica soru biçimine girince emir tonu kaybolur ve dinleyene "hayır" deme alanı kalır.
İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi, bir iş görüşmesindeki tanıdık bir soruyla açılır. "Biraz kendinden bahseder misin?" sorusu biçimce soru, işlevce ricadır; görüşmecinin istediği, adayın kendini anlatmasıdır.
Kendi cümlelerinde
"Bunu bir kez olsun düzgün yapamaz mısın?" Kendinle konuşurken bu biçim çoğu zaman bir azarlamayı soru kılığında taşır. Aynı yapı nazik bir davete de dönüşebilir: "Bugün kendime biraz daha yavaş davranabilir miyim?"
Bir nefes boyunca omuzlarını bırakabilir misin?
Bilim ne diyor?
Sohbet önermeleri ve dolaylı söz edimleri, dilbilimin ve dil felsefesinin sağlam biçimde tanımlanmış konularıdır (Gordon ve Lakoff, 1971; Searle, 1975). Kibarlık araştırmaları da dolaylı ricaların, doğrudan emirlere göre daha nazik algılandığını ve karşındakinin "yüzünü" koruduğunu anlatır (Brown ve Levinson, 1987). Bu kalıbın hipnotik telkinde doğrudan ricalardan daha etkili olduğuna dair kontrollü kanıt ise sınırlıdır.
Etik sınır
Sohbet önermesi "hayır" demeye gerçekten yer bıraktığında saygılı bir dildir. Biçim soru olduğu hâlde "hayır" cevabı kabul edilmiyorsa, kalıp bir emri nezaket kılığına sokar. Ölçü: soruya verilen "hayır" cevabını gerçekten kabul etmek. Rehberli bir çalışmada da gözleri kapatmak, uzanmak gibi her davet reddedilebilir olmalıdır.
Sık sorulanlar
Sohbet önermesi neden emirden daha az direnç uyandırır?
Soru biçimi dinleyene karar hakkı bırakır ve yüz kaybettirmez. Kişi ricayı yerine getirdiğinde bunu kendi tercihiyle yapmış olur.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Sohbetin İçindeki Hipnoz · Görünmez Bağ › “İzin Verir misin?”. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Gordon, D. ve Lakoff, G. (1971). Conversational postulates. Papers from the Seventh Regional Meeting of the Chicago Linguistic Society, 63-84.
- Searle, J. R. (1975). Indirect speech acts. P. Cole ve J. L. Morgan (Ed.), Syntax and Semantics 3: Speech Acts. Academic Press.
- Brown, P. ve Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge University Press.
- Bandler, R. ve Grinder, J. (1975). Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Volume I. Meta Publications.