Nöroplastisite nedir?
neuroplasticity
Nöroplastisite, beynin deneyim, öğrenme ve tekrarla sinir hücreleri arasındaki bağlantıları güçlendirip zayıflatarak kendini yeniden düzenleyebilmesidir. Temel fikir Donald Hebb'in 1949'da öne sürdüğü ilkeye dayanır: birlikte etkinleşen hücreler arasındaki bağ güçlenir. Öğrenmenin, beceri kazanmanın ve alışkanlık değişiminin biyolojik zemini bu özelliktir; değişim ise çoğunlukla yavaş ve tekrara bağlıdır.
Ama o patikanın bir sırrı var: insanlar oradan yürümeyi bıraktığında çimen geri gelir.İlk Uyanış, İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi
Nasıl çalışır?
Bir beceri tekrarlandıkça ilgili sinir devreleri daha verimli çalışır, kullanılmayan bağlantılar zamanla zayıflar. Değişim çoğunlukla küçük ve yavaştır. Tek bir deneyimle beynin "yeniden kablolandığı" anlatıları gerçeği abartır.
Londra taksi şoförleri üzerine bir çalışmada, şehrin karmaşık haritasını yıllarca kullanan şoförlerin hipokampusunun arka bölümü karşılaştırma grubuna göre daha büyük bulundu (Maguire ve ark., 2000). Üç ay jonglörlük öğrenen katılımcılarda da hareket algısıyla ilgili bölgelerde geçici değişimler görüldü (Draganski ve ark., 2004).
Kitapta
Kitap nöroplastisite terimini kullanmaz. İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi bölümündeki "arzu yolu" benzetmesi ise benzer bir fikri anlatır: çimende en çok yürünen yol patikaya dönüşür, insanlar oradan yürümeyi bıraktığında çimen geri gelir.
Bilim ne diyor?
Beynin ömür boyu belli ölçüde değişebildiği sağlam biçimde gösterilmiştir (Hebb, 1949; Maguire ve ark., 2000; Draganski ve ark., 2004). Değişimin hızı ve kapsamı ise yaşa, beceriye ve tekrar miktarına bağlıdır. Taksi şoförü çalışması kesitsel olduğundan neden sonuç ilişkisi dikkatle yorumlanır. "Birkaç haftada yepyeni bir beyin" türünden iddiaların bilimsel dayanağı yoktur.
Sık sorulanlar
Yaş ilerleyince beyin değişmeyi bırakır mı?
Bırakmaz; plastisite ömür boyu sürer. Bazı öğrenmeler çocuklukta daha kolaydır ve yetişkinlikte daha çok tekrar gerektirebilir.
Düşünce kalıpları da beyinde değişir mi?
Tekrarlanan her öğrenmenin bir sinirsel karşılığı vardır ve düşünme alışkanlıkları da buna dahildir. Ancak belirli bir düşüncenin beyinde nasıl değiştiğini tek tek göstermek bugünkü yöntemlerle mümkün sayılmaz.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi. Kitabı aç
Kaynaklar
- Hebb, D. O. (1949). The Organization of Behavior. Wiley.
- Maguire, E. A. ve ark. (2000). Navigation-related structural change in the hippocampi of taxi drivers. Proceedings of the National Academy of Sciences, 97.
- Draganski, B. ve ark. (2004). Neuroplasticity: Changes in grey matter induced by training. Nature, 427.
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com