Otoyol hipnozu nedir?
highway hypnosis
Otoyol hipnozu, uzun ve tekdüze bir yolda araç kullanan kişinin son kilometreleri hatırlamadan yol almasıdır. Sürücü aracı kullanmayı sürdürür, ama dikkatinin bir kısmı düşüncelere kayar. Terim 1963'te G. W. Williams'ın bir makalesiyle yerleşti. Bugün daha çok sürüşün otomatikleşmesi, tekdüze yolun dikkati gevşetmesi ve yorgunlukla açıklanır. Gerçek anlamda bir hipnoz sayılmaz.
Nasıl çalışır?
Çok kez tekrarlanan bir iş zamanla otomatikleşir. Tanıdık bir yolda direksiyon, vites ve şerit takibi az dikkat ister. Boşta kalan dikkat düşüncelere, planlara, anılara kayar. Yolun tekdüzeliği de bu kaymayı kolaylaştırır.
Sonuçta kişi hedefe varır, ama aradaki birkaç kilometreyi hatırlamaz. Sürücü bu sırada şeridi izler, frene basar, virajı döner. Yalnız dikkati, yaşananları belleğe kaydedecek kadar yolda durmaz. Gece, uzun ve düz yollarda ve her gün aynı güzergâhta bu daha sık yaşanır.
Güvenlik
Otoyol hipnozu yorgunluk ve uykululukla birleştiğinde tehlikelidir. Sık esneme, göz kapaklarının ağırlaşması, şeritten kayma ya da son kilometreleri hatırlamama mola işaretidir. Düzenli mola vermek, yeterli uyumak ve yorgunken direksiyona geçmemek en sağlam önlemlerdir.
Aynı nedenle sesli gevşeme ve rehberlik kayıtları araç kullanırken dinlenmez.
Bilim ne diyor?
Charlton ve Starkey (2011), aynı güzergâhı aylarca süren tekrarla kullanan sürücülerde sürüşün otomatikleştiğini ve sürücülerin yoldaki ayrıntılara daha az bilinçli dikkat ayırdığını gösterdi. Yorgunluk araştırmaları da uykulu sürücülerde birkaç saniyelik mikro uyku anlarının yaşanabildiğini ortaya koyar. Otoyol hipnozunun hipnozla aynı süreç olduğunu gösteren bir araştırma yoktur; ad tarihsel bir benzetmedir.
Sık sorulanlar
Otoyol hipnozu uyumak mıdır?
Hayır. Sürücü uyanıktır ve aracı kullanır. Ancak yorgunluk eklendiğinde mikro uyku anları başlayabilir; bu durumda hemen güvenli bir yerde mola vermek gerekir.
Müzik açmak ya da camı açmak yeterli mi?
Kısa süre uyanık hissettirebilir, ama yorgunluğu gidermez. Yorgunluğun tek güvenilir çaresi mola ve uykudur.
Nerede geçiyor?
Zihne Fısıldama Sanatı™: Hipnozun Gerçek Yüzü › Bugün Zaten Üç Kez Transa Girdin. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Williams, G. W. (1963). Highway hypnosis: An hypothesis. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 11(3).
- Charlton, S. G. ve Starkey, N. J. (2011). Driving without awareness: The effects of practice and automaticity on attention and driving. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 14(6).