Evrensel niceleyiciler nedir?
universal quantifiers · Milton modeli
Evrensel niceleyiciler, "herkes", "hiç kimse", "her zaman", "hep", "asla" gibi istisna tanımayan genelleyici kelimelerdir. Mantık ve dilbilimde evrensel niceleme adıyla tanımlıdırlar. Richard Bandler ve John Grinder 1975'te bunları Milton modelinin kalıpları arasında saydı. Kendinle konuşurken en çok yük taşıyan kelimeler arasındadırlar: "Ben hep…" diye başlayan bir cümle, bir eğilimi kurala çevirir.
"Hep" zihinde bir kapı kapatır.İlk Uyanış, On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik
Nasıl çalışır?
Milton modelinde evrensel niceleyiciler, kabul edilmesi kolay genel doğrular kurmak için kullanılır: "Herkes bir şeyi bir kez de olsa unutmuştur." Cümle o kadar geniştir ki itiraz edilecek yeri kalmaz; dinleyen onu kendi örneğiyle doldurur.
Aynı genişlik ters yönde de çalışır. İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi, "Ben terk edildim" cümlesinin zamanla "İnsanlar hep terk eder" cümlesine dönüştüğünü ve kişisel bir yaranın evrensel bir kurala çevrildiğini anlatır.
Kendi cümlelerinde
"Ben hep geç kalırım." Bu cümle geç kalınmayan günleri görünmez yapar. İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi bölümüne göre devralınmış iç sesin kelimeleri bellidir: "yine", "hep", "asla", "zaten". On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik bölümü ise "hep" yerine "bazen" demeyi önerir; aynı gerçek anlatılır ve istisnalara yer açılır.
Herkes zaman zaman yorulur ve dinlenmeyi hak eder.
Bilim ne diyor?
Aşırı genelleme, Aaron Beck'in 1963'te tanımladığı düşünme hataları arasındadır ve çökkün ruh hâliyle ilişkilendirilmiştir. Dil analizi araştırmaları da bu ilişkiyi destekler: Al-Mosaiwi ve Johnstone (2018), "her zaman", "hiç", "tamamen" gibi mutlak kelimelerin kaygı ve depresyonla ilgili çevrim içi forumlarda, karşılaştırma forumlarına göre belirgin biçimde daha sık kullanıldığını buldu. Bu bulgular bir ilişkiyi gösterir; mutlak kelimelerin tek başına bir duruma yol açtığını göstermez.
Etik sınır
Başkasına konuşurken evrensel niceleyiciler hem rahatlatıcı genellemeler hem de etiketler kurabilir. "Sen hep böylesin" cümlesi bir davranışı bir kişiliğe çevirir. Ölçü: genellemen karşındakini büyütüyor mu, küçültüyor mu? Telkin dilinde "herkes yapabilir" gibi kapsayıcı cümleler, herkesin aynı sonucu alacağı vaadine dönüşmeyecek biçimde kurulur.
Sık sorulanlar
"Hep" demeyi tamamen bırakmak mı gerekir?
Gerekmez. Kitabın önerisi, günde bir kez kendi cümlelerini dinleyip "hep" dediğin anı fark etmektir; zorla düzeltmek yerine görmek, kelime seçimini zamanla kendiliğinden değiştirir.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi · İkinci Uyanış: Zihnin Sana Ait Olmayan Sesi · On Birinci Uyanış: Kelimelerin Kurduğu Gerçeklik · On İkinci Uyanış: Geleceğe Yazdığın Cümle · Kitaptan Sonra. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Sohbetin İçindeki Hipnoz · Kendi Zihninin Anahtarı › Kendi Fısıltını Yaz. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Beck, A. T. (1963). Thinking and depression: I. Idiosyncratic content and cognitive distortions. Archives of General Psychiatry, 9(4), 324-333.
- Al-Mosaiwi, M. ve Johnstone, T. (2018). In an absolute state: Elevated use of absolutist words is a marker specific to anxiety, depression, and suicidal ideation. Clinical Psychological Science, 6(4), 529-542.
- Bandler, R. ve Grinder, J. (1975). Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Volume I. Meta Publications.