Olumsuzlama tuzağı nedir?
"pembe fili düşünme"
Olumsuzlama tuzağı, "yapma" ya da "düşünme" denilen şeyin anlaşılmak için önce zihinde canlandırılmasından doğan ters etkidir. "Pembe fili düşünme" örneğiyle bilinir. Bilimsel karşılığı, Daniel Wegner ve arkadaşlarının 1987'de yayımladığı düşünce bastırma çalışmalarıdır. Bu yüzden telkin dilinde istenen sonuç olumlu biçimde kurulur: "gergin olma" yerine "omuzlarını bırak" denir.
Psikologlar buna "beyaz ayı etkisi" der: düşünmemeye çalıştığın şey daha sık aklına gelir.İlk Uyanış, Dördüncü Uyanış: Kontrol Etmeye Çalıştığın Şey Seni Kontrol Ediyor
Nasıl çalışır?
Bir cümleyi anlamak için zihin içindeki kelimeleri işler. "Gergin olma" cümlesi "gergin" kelimesini öne çıkarır. Wegner'e göre bir düşünceyi uzak tutmaya çalışan zihin onun gelip gelmediğini sürekli kontrol eder ve bu kontrol düşünceyi canlı tutar.
İlk Uyanış'ın Dördüncü Uyanış: Kontrol Etmeye Çalıştığın Şey Seni Kontrol Ediyor bölümü, okurdan dilinin ağzının içinde nerede durduğunu düşünmemesini isteyerek başlar. Okur o anda dilini hisseder. Bölüm, bastırmanın yerine fark etmeyi önerir.
Kendi cümlelerinde
Olumsuz bir isteği olumlu karşılığıyla değiştirmek çoğu zaman yeter: "unutma" yerine "hatırla", "panik yapma" yerine "nefesini yavaşça ver", "geç kalma" yerine "dokuzda orada ol".
Bu, olumsuz cümlelerin hiç kullanılmayacağı anlamına gelmez. Bir sınır koyarken "hayır" ve "yapma" açık ve gereklidir.
"Sınavda heyecanlanma" yerine: "Sınava girerken nefesini yavaşça ver ve ilk soruya odaklan."
Bilim ne diyor?
Wegner, Schneider, Carter ve White (1987) katılımcılardan beyaz bir ayıyı düşünmemelerini istedi; bastırma döneminden sonra beyaz ayı düşünceleri daha sık geri döndü. Wegner (1994) bunu ironik süreçler kuramıyla açıkladı. Abramowitz, Tolin ve Street'in (2001) meta-analizi geri dönüş etkisinin gerçek, ancak küçük ile orta büyüklükte olduğunu gösterdi. "Pembe fil" örneği bu bulgunun popüler anlatımıdır; her olumsuz cümlenin tersine işlediği iddiası ise abartılıdır.
Etik sınır
Bu bilgi karşındakinin aklına istemediği bir şeyi bilerek sokmak için kullanılmaz. "Sakın şunu düşünme" diye başlayan cümleler kaygıyı büyütmek için de kullanılabilir. Ölçü yine aynıdır: karşındakinin yararı, rızası ve ne yaptığını açıkça anlatabilmek.
Sık sorulanlar
Çocuğa "koşma" demek yanlış mı?
Bu bir hata sayılmaz. Yine de "yavaş yürü" demek ne yapılacağını doğrudan gösterir ve çoğu zaman daha kolay uygulanır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: Dördüncü Uyanış: Kontrol Etmeye Çalıştığın Şey Seni Kontrol Ediyor. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Kendi Zihninin Anahtarı › Kendi Fısıltını Yaz · Telkin Dili › Cümleni Yeniden Yaz. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Wegner, D. M., Schneider, D. J., Carter, S. R. ve White, T. L. (1987). Paradoxical effects of thought suppression. Journal of Personality and Social Psychology, 53(1).
- Wegner, D. M. (1994). Ironic processes of mental control. Psychological Review, 101(1).
- Abramowitz, J. S., Tolin, D. F. ve Street, G. P. (2001). Paradoxical effects of thought suppression: A meta-analysis of controlled studies. Clinical Psychology Review, 21(5).
- Torun, T. İlk Uyanış, zihinmimari.com