Temsil sistemleri nedir?
VAK · görsel, işitsel, kinestetikEfsane ve gerçek
Temsil sistemleri (VAK), insanların ağırlıklı olarak tek bir duyuyla, yani görsel, işitsel ya da kinestetik olarak düşündüğü ve bunun kelime seçiminden ve göz hareketlerinden anlaşılabileceği iddiasıdır. Bandler ve Grinder'ın 1970'lerde NLP içinde ortaya attığı bu fikir, yapılan kontrollü araştırmalarda desteklenmemiştir. Kanıtlar, insanların düşünürken duyularını birlikte kullandığını gösterir.
İddia ne?
NLP'ye göre herkesin baskın bir temsil sistemi vardır. "Görüyorum" diyen görsel, "kulağa hoş geliyor" diyen işitsel, "içime sindi" diyen kinestetik sayılır. Karşındakinin sistemine uygun kelimeler kullanmanın uyumu artıracağı öne sürülür.
Efsane ve gerçek
Efsane: İnsanlar tek bir duyuya göre sınıflandırılabilir ve bu sınıf kelimelerinden ya da gözlerinden okunabilir. Gerçek: Kontrollü çalışmalar baskın bir temsil sistemini güvenilir biçimde saptayamadı; bu sisteme uygun kelime kullanmanın uyumu artırdığına dair de tutarlı bir bulgu çıkmadı (Sharpley, 1987; Witkowski, 2010).
Benzer bir fikir eğitimde "öğrenme stilleri" olarak yayıldı. Pashler ve arkadaşları (2008), öğretimi kişinin stiline uydurmanın öğrenmeyi artırdığına dair yeterli kanıt bulunmadığını gösterdi. İnsanlar düşünürken bütün duyularını birlikte kullanır.
Yine de işe yarayan ne?
Karşındakinin kullandığı kelimelere yakın durmak, onu dinlediğini gösterir. Bunun için bir duyu kategorisine ihtiyaç yoktur: o "yoruldum" dediğinde "yorulmuşsun" demek yeter.
Bilim ne diyor?
Sharpley (1987) NLP araştırmalarını gözden geçirmiş ve temsil sistemi iddiasını destekleyen veri bulamamıştır. Witkowski (2010) otuz beş yıllık NLP araştırmasını inceleyerek kanıtların büyük ölçüde iddiaları desteklemediği sonucuna varmıştır. Modelin parçası olan göz yönü ipuçları da sınanmış ve doğrulanmamıştır (Wiseman ve ark., 2012, PLoS ONE). Pashler ve arkadaşlarının (2008) öğrenme stilleri incelemesi de benzer bir tablo çizer.
Etik sınır
Birini görsel, işitsel ya da kinestetik diye etiketleyip ona göre yönlendirmeye çalışmak bilimsel dayanaktan yoksundur ve kişiyi bir kalıba sokar. Karşındakinin kelimelerini dinlemek ve onlara yakın bir dil kullanmak ise sıradan, iyi bir iletişim alışkanlığıdır.
Sık sorulanlar
Ben kendimi görsel biri olarak tanıyorum, yanılıyor muyum?
Bazı insanlar görsel imgeleri daha canlı yaşayabilir. Bu, tek bir duyuyla düşündüğün ya da başka yollarla daha kötü öğrendiğin anlamına gelmez.
NLP'nin tamamı mı geçersiz?
Bazı fikirleri bilinen psikoloji bulgularıyla örtüşür. Temsil sistemleri gibi kendine özgü iddialarının çoğu ise sınandığında desteklenmemiştir.
Kaynaklar
- Bandler, R. ve Grinder, J. (1979). Frogs into Princes. Real People Press.
- Sharpley, C. F. (1987). Research findings on neurolinguistic programming: Nonsupportive data or an untestable theory? Journal of Counseling Psychology, 34(1).
- Witkowski, T. (2010). Thirty-five years of research on neuro-linguistic programming. NLP research data base. State of the art or pseudoscientific decoration? Polish Psychological Bulletin, 41(2).
- Pashler, H., McDaniel, M., Rohrer, D. ve Bjork, R. (2008). Learning styles: Concepts and evidence. Psychological Science in the Public Interest, 9(3).
- Wiseman, R., Watt, C., ten Brinke, L., Porter, S., Couper, S. L. ve Rankin, C. (2012). The eyes don't have it: Lie detection and neuro-linguistic programming. PLoS ONE, 7(7).