Neden-sonuç kalıbı nedir?
cause and effect · Milton modeli
Neden-sonuç kalıbı, bir şeyin başka bir şeye yol açtığını kanıt göstermeden kuran dil yapısıdır: "Bu sesi dinlemek seni sakinleştirir." Güçlü biçimi "sağlar", "yapar" gibi fiillerle, daha yumuşak biçimi "…dikçe", "…irken" gibi eklerle kurulur. Richard Bandler ve John Grinder 1975'te bunu Milton Erickson'un konuşmalarında sık görülen bir kalıp olarak tanımladı.
Diğeri "Bu bana oldu, çünkü ben böyleyim" der.İlk Uyanış, İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi
Nasıl çalışır?
Milton modelinde kalıp çoğu zaman o anda olan bir şeyi istenen bir sonuca bağlar: "Nefesini verdikçe omuzların biraz daha gevşeyebilir." Nefes zaten verilmektedir; ona bağlanan sonuç da bu sayede daha olası gibi duyulur. Bağlantı ne kadar yumuşaksa dinleyende o kadar az direnç uyandırır.
Kitabın içe dönüş sayfalarında bu yumuşak bağlantının örnekleri vardır. Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle bölümünde okura şöyle seslenilir: "Bir sonraki nefesi verirken omuzların kendi ağırlığıyla biraz aşağı insin."
Kendi cümlelerinde
"Bu bana oldu, çünkü ben böyleyim." Kendinle konuşurken kalıp çoğu zaman bir suçlama taşır. İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi, olay ile kimlik arasına konan bu "çünkü"nün bir deneyimi kalıcı bir hükme nasıl çevirdiğini anlatır.
Sandalyeye yaslandıkça dikkatin kendiliğinden sakinleşebilir.
Bilim ne diyor?
İnsan zihni olaylar arasında neden aramaya yatkındır. Ardışık iki olayı nedensel bağlamak, mantıkta eskiden beri tanımlı bir akıl yürütme hatasıdır. Ellen Langer ve arkadaşlarının 1978 deneyinde, fotokopi sırasında öne geçmek isteyen birinin "çünkü" ile verdiği anlamsız bir gerekçe bile küçük bir ricaya uyma oranını artırdı; rica büyüdüğünde bu etki görülmedi. Bulgu, "çünkü" kelimesinin kendi başına bir ikna gücü taşıyabildiğini gösterir. Milton modelindeki yumuşak bağlantıların ayrı etkisi ise kontrollü olarak sınırlı ölçüde incelenmiştir.
Etik sınır
Neden-sonuç cümlesi, kanıtı olmayan bir etkiyi varmış gibi sunabilir. "Bu kaydı dinlemek kaygını giderir" gibi bir cümle bir sağlık vaadine dönüşür ve kurulmaz. Ölçü: bağladığın sonuç makul ve karşındakinin yararına mı, bağlantının bir davet olduğunu açıkça söyleyebilir misin? "Gevşeyebilir", "fark edebilirsin" gibi izin veren biçimler, kesinlik iddiasından daha dürüsttür.
Sık sorulanlar
Neden-sonuç kalıbı ile zincirleme aynı şey mi?
Yakındırlar. Zincirleme, art arda bağlanan neden-sonuç cümlelerinden oluşan bir dizidir; neden-sonuç kalıbı ise tek bir bağlantıdır.
Nerede geçiyor?
İlk Uyanış: İlk Uyanış: Kim Olduğunu Sandığın Kişi · Onuncu Uyanış: Bedenin Hatırladığı Cümle. Kitabı aç
Zihne Fısıldama Sanatı™: Telkin Dili › Sohbetin İçindeki Hipnoz. Eğitime göz at
Kaynaklar
- Langer, E. J., Blank, A. ve Chanowitz, B. (1978). The mindlessness of ostensibly thoughtful action: The role of "placebic" information in interpersonal interaction. Journal of Personality and Social Psychology, 36(6), 635-642.
- Bandler, R. ve Grinder, J. (1975). Patterns of the Hypnotic Techniques of Milton H. Erickson, M.D. Volume I. Meta Publications.